วันเสาร์ที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2554

จิตวิทยาในชีวิตประจำวัน

จิตวิทยาในชีวิตประจำวัน

โดย อาจารย์พจมาลย์ สกลเกียรติ

วัตถุประสงค์
1. นักศึกษาสามารถอธิบายความหมายและความสำคัญของจิตวิทยาในชีวิตประจำวันได้
2. นักศึกษาสามารถบอกวิธีการใช้จิตวิทยาในชีวิตประจำวันได้
3. นักศึกษาสามารถยกตัวอย่างเหตุการณ์หรือสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการใช้จิตวิทยาในชีวิตประจำวันได้

คนเราทุกคนที่เกิดมา
ย่อมมีความปรารถนาที่จะมีชีวิตอยู่อย่างมีความสุขด้วยกันทั้งนั้น
ความสุขของแต่ละคนไม่เหมือนกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ
เป็นต้นว่า วัย เพศ อาชีพ สถานภาพทางเศรษฐกิจและสังคม
ลักษณะของขนบธรรมเนียมประเพณี ศีลธรรม วัฒนธรรม ความเชื่อ
และค่านิยมต่าง ๆ ในโลกยุคปัจจุบันเป็นโลกของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ผลจากการนำเอาเทคโนโลยีเข้ามาใช้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ
อย่างมากมาย การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้มีทั้งผลดีและผลเสีย
ในด้านผลดีนั้นดูเหมือนว่ามนุษย์ได้รับความสะดวกสบายในการดำรงชีวิตมากขึ้น
ในทางตรงกันข้าม ผลเสียที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงก็คือปัญหาต่าง ๆ
ตามมา และหลายปัญหามีความยุ่งยากและซับซ้อนเกินขอบเขตความสามารถของมนุษย์จะแก้ไขได้
มนุษย์ต้องต่อสู้ ดิ้นรน
เพื่อปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง
ทั้งนี้เพื่อให้สามารถดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุข
ชีวิตคนเราจะมีความสุขและประสบความสำเร็จมากขึ้น ถ้าสามารถ "เข้าใจ"
เรื่องราวของมนุษย์ได้ดีกว่าที่เป็นอยู่
โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องรู้จักตนเองก่อนเป็นพื้นฐาน เมื่อรู้จักตนเองแล้ว
หลังจากนั้นก็จะเข้าใจผู้อื่นด้วย คนเราเมื่อเข้าใจกันแล้ว ปัญหาต่าง ๆ
ก็จะไม่เกิดขึ้น มีคนเป็นจำนวนมากที่เข้าใจว่า "จิตวิทยา"
เหมาะสำหรับบุคคลที่มีบุคลิกภาพผิดปกติ เช่น ผู้ที่มีอาการทางโรคจิต
โรคประสาท ฯลฯ
แต่ความจริงแล้วบุคคลทั่วไปก็ยังมีความจำเป็นที่จะต้องอาศัยความรู้ความเข้าใจทางจิตวิทยา
ทั้งนี้เพราะบุคคลต้องปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมของตน
และหากบุคคลปรับตัวไม่ได้ก็จะอยู่ในสังคมอย่างลำบาก
ด้วยเหตุนี้ทุกคนจึงควรเรียนรู้เรื่องจิตวิทยา
แม้ว่าบางคนที่ยังไม่เคยศึกษาวิชานี้มาก่อน
ก็ต้องเคยใช้หลักการทางจิตวิทยามาแล้วโดยธรรมชาติ
เพราะจิตวิทยาเป็นรากฐานที่จะนำไปสู่ความสุขในการดำรงชีวิต
ในบทเรียนนี้จะขอกล่าวถึงจิตวิทยาที่สามารถนำไปใช้ได้ในชีวิตประจำวัน
เพื่อจะได้เข้าใจและสามารถนำชีวิตของเราให้ดำเนินไปได้อย่างเฉลียวฉลาด
และยังมีอิทธิพลต่อบุคคลอื่นที่อยู่ร่วมกับเราด้วย
หัวข้อดังกล่าวประกอบด้วย
1. ความหมายและความสำคัญของจิตวิทยาในชีวิตประจำวัน
2. การดำรงชีวิตอย่างมีความสุข
3. การปฏิบัติตนเมื่อมีอารมณ์เครียด
4. วิธีสร้างกำลังใจให้ตนเอง
5. วิธีการแก้ไขความขัดแย้ง

1. ความหมายและความสำคัญของจิตวิทยาในชีวิตประจำวัน

"คนเราเกิดมามีชีวิตอยู่กับคน
เรียนรู้ และทำงานร่วมกับคน
ใช้สิ่งต่าง ๆ ในสังคม ร่วมกับคน
มีชีวิตอยู่ได้ทุกวันนี้ ก็เพราะคน ..."

จากคำกล่าวข้างต้นจะเห็นว่าทุกชีวิตจะต้องอยู่ร่วมกันกับผู้อื่น
หรือกล่าวได้อีกอย่างหนึ่งว่าทุกคนต้องอาศัยซึ่งกันและกัน
การดำรงชีวิตอยู่ในสังคม คนเราจะต้องดิ้นรนและมีพฤติกรรมต่าง ๆ
ไม่มีสิ้นสุดการกระทำหรือที่เรียกว่าพฤติกรรมนี้เอง
เป็นสิ่งที่สามารถนำมาวิเคราะห์เพื่อศึกษาทางจิตวิทยา
และศึกษาบุคคลแต่ละคน การกระทำของแต่ละบุคคลจะไม่เหมือนกัน
ทั้งนี้เพราะคนมีความคิด และแรงจูงใจที่แตกต่างกัน
ดังนั้นจิตวิทยาในชีวิตประจำวัน จึงหมายถึง การศึกษาพฤติกรรมของมนุษย์
เพื่ออธิบาย คาดการณ์ หรือควบคุมพฤติกรรมของมนุษย์
เพื่อจะได้เข้าใจและสามารถนำชีวิตของเราให้ดำเนินไปได้อย่างเฉลียวฉลาด
และยังมีอิทธิพลต่อบุคคลอื่นที่อยู่ร่วมกับเราด้วย ถ้าเรามีจิตวิทยาดี
เราย่อมจะเป็นที่พึ่งพาแก่ผู้อื่นได้
และถ้าเรามีความจำเป็นต้องไปขอความช่วยเหลือจากผู้อื่น
เราก็ย่อมได้รับความช่วยเหลือเป็นอย่างดีเช่นกัน
จิตวิทยาในชีวิตประจำวัน มีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิตของบุคคล ดังต่อไปนี้
1. ช่วยให้เกิดความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับธรรมชาติของมนุษย์ เช่น
รู้ว่าอะไรเป็นความต้องการพื้นฐานของมนุษย์
มนุษย์เกิดความรู้สึกอย่างไรเมื่อไม่สามารถสนองตอบความต้องการของตนเองได้
และอะไรเป็นแรงผลักดันให้คนแสดงพฤติกรรมต่างกัน
2. ช่วยในการปรับตัวและแก้ปัญหาทางจิตใจของตนเอง เช่น
รู้วิธีรักษาสุขภาพจิตของตนเอง รู้วิธีเอาชนะปมด้อย
วิธีการแก้ปัญหาความขัดแย้ง และขจัดความวิตกกังวลต่าง ๆ ได้
3. ช่วยให้เกิดการตัดสินใจเกี่ยวกับตนเองและผู้อื่นได้ดีขึ้น
สามารถเข้าใจและรู้จักปรับตัวเองให้เข้ากับผู้อื่น
ดังนั้นจะเห็นได้ว่าจิตวิทยามีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน
เราจึงควรเรียนรู้ และนำหลักจิตวิทยามาใช้
เพื่อชีวิตของเราจะมีความสุขและประสบความสำเร็จมากขึ้น
ในทางจิตวิทยาถือว่าผู้ที่สามารถใช้จิตวิทยาในการดำเนินชีวิต
ควรมีลักษณะดังนี้

1. สนใจและเข้าใจในความคิด ความรู้สึกของคนรอบข้าง
2. รับรู้และสามารถตอบสนองต่อความต้องการของผู้อื่นได้ดี
3. รู้ เข้าใจศักยภาพและส่งเสริมความรู้ความสามารถของผู้อื่นได้อย่างถูกทาง
4. มีความจริงใจต่อกัน เพราะความจริงใจเป็นรากฐานของความผูกพันที่ลึกซึ้ง

2. การดำรงชีวิตอย่างมีความสุข
คนที่มีความสุข คือคนที่มีความสมหวัง
เป็นคนที่สามารถประกอบกิจการงานประสบความสำเร็จตามความปรารถนา
มีร่างกายแข็งแรงปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ ไม่มีอารมณ์ขุ่นมัวหรือวิตกกังวล
มีอารมณ์มั่นคง มีความอดทนและมีความสามารถต่อสู้อุปสรรคต่าง ๆ ได้
เป็นคนที่ยอมรับความจริงในชีวิต ทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อตนเองและสังคม
กล่าวโดยสรุป คนที่มีความสุขก็คือ
คนที่มีสุขภาพดีทั้งด้านร่างกายและจิตใจ
เป็นคนที่สามารถปรับตัวได้อย่างดีในการดำรงชีวิตประจำวัน
ความสุขเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นภายในจิตใจ เป็นการมองชีวิต มองตัวเอง
และมองผู้อื่น ดังนั้นความสุขจึงเกิดขึ้นได้กับคนทุกชั้นไม่ว่า ผู้ดี
มั่งมี หรือยากจน
แนวความคิดทางด้านจิตวิทยาเกี่ยวกับการดำรงชีวิตอย่างมีความสุข
อาจกล่าวสรุปได้เป็นข้อ ๆ ดังนี้ คือ
1. พยายามรักษาสุขภาพทางกายให้แข็งแรงอยู่เสมอ
เป็นที่ทราบกันแล้วว่า
สุขภาพทางกายและสุขภาพทางจิตมีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันอย่างใกล้ชิด
คนที่มีร่างกายแข็งแรง สุขภาพดี ย่อมมีจิตใจร่าเริง สนุกสนาน
ตรงกันข้ามกับคนที่ไม่แข็งแรง ย่อมเจ็บป่วยเสมอ ทำให้มีอารมณ์หงุดหงิด
รำคาญใจ ดังนั้นเราจึงควรรักษาร่างกายให้แข็งแรงอยู่เสมอโดยการรับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์
มีการพักผ่อนเพียงพอ รักษาความสะอาดของร่างกายและเครื่องใช้
ตลอดจนหมั่นออกกำลังกายอยู่เสมอ
2. รู้จักตนเองอย่างแท้จริง
ควรสำรวจตัวเองว่า เป็นคนอย่างไร มีความสามารถทางใด แค่ไหน
มีความสนใจและต้องการสิ่งใด มีอะไรเป็นข้อดีและข้อเสีย
พยายามทางแก้ไขข้อบกพร้องและส่งเสริมส่วนที่ดี
จะทำให้เราตั้งเป้าหมายของชีวิตได้เหมาะสมกับความเป็นจริง
ตลอดจนมีโอกาสพบกับความสำเร็จและความสมหวังได้มาก

3. จงเป็นผู้มีความหวัง
เราควรตั้งความหวังไว้เสมอ แม้เวลาที่ตกต่ำก็อย่าทอดอาลัย
จงคิดหวังเสมอว่าเราจะไม่อยู่ในสภาพเช่นนี้ตลอดไป
สักวันหนึ่งเราอาจจะดีขึ้นได้
4. ต้องกล้าเผชิญกับความกลัวและความกังวลใจต่าง ๆ
ในชีวิตของเรานี้มีสิ่งต่าง ๆ มากมาย
ที่ทำให้กลัวเริ่มตั้งแต่วัยเด็ก ดังนั้น
เมื่อรู้สึกกลัวอะไรต้องพยายามค้นหาความจริงว่าสิ่งนั้นคืออะไร
อย่าปล่อยจิตใจให้หวาดกลัวโดยไม่มีเหตุผล
5. ไม่ควรเก็บกดอารมณ์ที่ตึงเครียด
ควรหาทางระบายอารมณ์ที่ขุ่นมัวหรือไม่สบายใจ
โดยหาทางออกในสิ่งที่สังคมยอมรับและเป็นไปในทางที่พึงปรารถนา
6. จงเป็นผู้มีอารมณ์ขัน
การมีอารมณ์ขันช่วยให้มีอารมณ์ผ่อนคลาย
ไม่ควรมองการไกลในแง่เอาเป็นเอาตายมากเกินไป
7. การยอมรับข้อบกพร่องและข้อผิดพลาดของตนเอง
การรู้จักตนเองและเข้าใจผู้อื่นอย่างแท้จริง
จะช่วยให้เรายอมรับข้อบกพร่อง หรือความผิดพลาดของตนเอง
และให้อภัยในความผิดพลาดของผู้อื่นได้
8. ต้องรู้จักพอใจในสิ่งที่ตนทำอยู่
การรู้จักพอใจในงานหรือสิ่งที่ตนทำอยู่
จะทำให้บุคคลนั้นเกิดอารมณ์สนุก ไม่รู้สึกเบื่อหน่าย ทำให้ชีวิตน่าสนใจ
มีความกระตือรือร้นในการทำงาน มีกำลังใจเข้มแข็งในการต่อสู้อุปสรรคต่าง
ๆ มีอารมณ์ร่าเริงแจ่มใส ทำให้ชีวิตมีความสุขและสดชื่นอยู่เสมอ
9. มีความต้องการพอเหมาะพอควรและมีความยืดหยุ่นได้
ต้องมีเหตุผล รู้จักความพอดีเกี่ยวกับความต้องการ ความปรารถนา
ความทะเยอทะยาน
ควรมีความคิดใฝ่ฝันที่ใกล้เคียงกับความสามารถและความเป็นจริง
จะช่วยให้เราวางแผนต่าง ๆ ไว้เป็นระยะ ๆ
เพื่อประสบความสำเร็จตามเป้าหมายได้
10. อย่าพะวงเกี่ยวกับตนเองมากเกินไปหรืออย่าคิดถึงแต่ตัวเองตลอดเวลา
เช่น คิดว่าตัวเองจะต้องเด่น ต้องดี ต้องสำคัญกว่าผู้อื่น
การคิดแต่เรื่องของตัวเองจะทำให้เราไม่มีความสุขเลย
เพราะไม่ว่าเราจะคิดอะไร ทำอะไรหรือไปที่ไหน
จะต้องตกอยู่ในภาวะของการแข่งขันตลอดเวลา
11. การยอมรับสภาพของตัวเองโดยไม่เปรียบเทียบกับคนอื่น
เพราะการเปรียบเทียบจะทำให้เราเกิดความน้อยเนื้อต่ำใจว่า
ทำไมเราจึงไม่โชคดีอย่างคนอื่น แต่เราอาจไม่ทราบว่า
คนอื่นเขาก็มีความทุกข์เหมือนกัน


12. การยึดคติว่า จะเป็นผู้ให้มากกว่าผู้รับ
การทำสิ่งใดให้ใครโดยหวังผลตอบแทน
ย่อมจะทำให้ผิดหวังได้มากเพราะมัวแต่กังวลอยู่ว่าเราจะได้รับอะไรเป็นการตอบแทนหรือไม่
มากน้อยเพียงใด
เมื่อไม่ได้รับตามที่ตนคาดหวังก็จะผิดหวังทำให้ไม่มีความสุข
คิดว่าตนได้รับความอยุติธรรมอยู่เสมอ
13. การหาเพื่อนสนิทสักคนหนึ่ง
หรือใครก็ได้ที่สามารถระบายความทุกข์และปรึกษาหารือได้

เพราะการมีเพื่อนจะทำให้เรารู้สึกว่าไม่ได้ถูกทอดทิ้งให้อยู่คนเดียวในโลก
14. จงปล่อยให้เหตุการณ์บางอย่างผ่านไปตามแนวทางของมัน
อย่าไปฝืนหรือเอาจริงเอาจังเกินไป
เมื่อทำอะไรไม่สำเร็จก็เกิดอารมณ์ตึงเครียด จงหยุดพักเสียระยะหนึ่ง
แล้วค่อยหันกลับมาทำใหม่ หรือเปลี่ยนแนวทางการกระทำเสียใหม่
15. จงตระหนักว่า เวลาเป็นยารักษาความเจ็บปวด เมื่อพลาดหวังหรือผิดหวัง
จงอดทนและมีความหวังต่อไป
ไม่ควรใช้วิธีถอยหนีหรือหลีกเลี่ยงปัญหาโดยการทำลายตัวเองต้องนึกไว้เสมอว่า
ถ้าเราปล่อยให้เวลาผ่านไปนานเท่าไหร่ก็ตาม ความเจ็บปวดต่าง ๆ จะค่อย
ๆ ลดน้อยลงและหายไปในที่สุด
16. อย่าปล่อยให้เวลาว่างไปวันหนึ่ง ๆ โดยไม่ทำอะไร
การปล่อยให้เวลาว่าง จะทำให้คิดฟุ้งซ่าน
ต้องพยายามหางานอดิเรกที่ตนสนใจทำ เช่น ปลูกต้นไม้ เล่นกีฬา
อ่านหนังสือ ฯลฯ โดยเฉพาะงานอดิเรกที่เกี่ยวพันกับธรรมชาติ
จะช่วยบำรุงจิตใจให้ชีวิตมีความสุขสดชื่น และมีความสงบ
ที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นเพียงข้อเสนอแนะ
หรือแนวทางในการปฏิบัติตนอย่างกว้าง ๆ
การที่จะดำรงชีวิตอยู่ให้มีความสุขเพียงใดขึ้นอยู่กับบุคคลว่า
จะนำหลักการหรือแนวทางไปดัดแปลง ปรับปรุงให้เหมาะสมกับตนแค่ไหน
เพียงใด และจริงจังหรือไม่เป็นสิ่งสำคัญ

3. การปฏิบัติตนเมื่อมีอารมณ์เครียด
ปัจจัยที่สำคัญอีกประการหนึ่ง ที่จะทำให้ชีวิตของคนเรามีความสุข คือ
"การรู้จักปฏิบัติตนเมื่อมีอารมณ์เครียด"
ธรรมดาคนเราย่อมตกเป็นทาสอารมณ์ของตนไม่มากก็น้อย
เมื่อตกเป็นทาสอารมณ์สิ่งที่ตามมาก็คือ ความผิดหวัง ความท้อแท้
และที่ร้ายยิ่งก็คือ ความทอดอาลัยตายอยากต่อชีวิตหมดศรัทธาในตนเอง
และหมดศรัทธาในทุกสิ่งทุกอย่าง
เมื่อเราไม่สามารถหลีกหนีความเครียด อารมณ์ที่หม่นหมอง
หรือความไม่สบายใจได้
ก็จำเป็นที่จะต้องรู้วิธีแก้ไขเมื่อเกิดอารมณ์เช่นนี้กับตนเอง
โดยปฏิบัติตามหลักการ ดังนี้
1. พยายามเตือนตนเอง พิจารณาเหตุผลที่ทำให้เกิดความไม่สบายใจ
แล้วเลิกคิดเสีย เพื่อจะได้ตัดทอนอารมณ์ที่ก่อให้เกิดความไม่สบายใจ
มีสติที่จะมองเหตุการณ์ได้ถูกต้องตรงความเป็นจริง
และหาวิธีแก้ปัญหาของตนได้ดีขึ้น
2. ในชีวิตประจำวันต้องเป็นคนดำเนินชีวิตอยู่เพื่อความดี
คนที่มีอุดมคติว่า เงิน ชื่อเสียง อำนาจ และความสุขสำราญ
สำคัญเหนือสิ่งทั้งหมด คนพวกนี้จะตกเป็นทาสอารมณ์ได้ง่ายที่สุด
แต่ถ้าผู้ใดยึดหลักพุทธศาสนา 3 ประการ คือ ทำความดี ละความชั่ว
และทำใจให้บริสุทธิ์ ชีวิตของผู้นั้นจะสะอาด หมดจด : จิตใจสบายขึ้น
3. การมองคนในแง่ดีเสมอ ไม่เอาความชั่วมาลบล้างความดีที่เขามีอยู่
4. ก่อนที่จะทำอะไรลงไป ต้องนึกถึงเหตุผลทุกครั้ง
อย่าทำอะไรเอาแต่ใจตน หรือทำแต่ประโยชน์ของตนฝ่ายเดียว
หัดเป็นคนรู้จักฟังความคิดของคนอื่นบ้าง เป็นคนใจกว้าง
หรืออดทนต่อข้อขัดแย้งต่าง ๆ ได้
5. จงดำรงชีวิตอยู่ด้วยความยืดหยุ่น หมายความว่า
รู้จักปรับตัวให้เข้าได้กับทุกสถานการณ์ให้คิดว่าทางเดินที่จะไปสู่จุดหมายปลายทางนั้นมีได้หลายทาง
จงอย่าคิดที่จะเดินทางเดียวโดยเด็ดขาดควรจะขยับขยายได้บ้าง
6. พยายามหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่จะก่อให้เกิดความไม่สบอารมณ์
และอย่าทำตนเป็นยอดมนุษย์ที่จะแสวงหาความสุขสมบูรณ์พร้อม
เพราะไม่มีใครเก่งพร้อมทุกอย่าง
7. พยายามระงับความโกรธ ความโมโหฉุนเฉียวลงด้วยเวลาอันรวดเร็วที่สุด
เพราะความโกรธนั้นหากมีอยู่ในบุคคลใดและเวลาใดแล้ว
จะทำให้บุคคลนั้นมีแต่ความคิดที่มืดมน หาทางออกที่ไม่ดี
อันจะทำให้รู้สึกเสียใจในภาคหลังได้
อย่าลืมว่าความเครียด ความไม่สบายใจเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นทางใจ
จะแก้ได้ก็ด้วยใจเท่านั้น
ดังนั้นขอให้ใช้กำลังใจหรืออำนาจใจแก้ปัญหาใจของตนเอง
จึงจะมีผลโดยตรงต่อสุขภาพกายทำให้สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้เป็นอย่างดี
มีอายุยืน มีความเจริญรุ่งเรือง อันเป็นยอดปรารถนาของทุกคน

4. วิธีสร้างกำลังใจให้ตนเอง
"กำลังใจ" เป็นเรื่องสำคัญเรื่องหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิตประจำวัน
เมื่อบุคคลได้ลงมือทำกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ต้องตั้งความหวังไว้เสมอ
เว้นไว้แต่ว่าความหวังนั้นจะสมหวังหรือไม่ ช้าหรือเร็ว
ไม่มีผู้ใดเลยเมื่อทำเหตุแล้วจะไม่หวังผล
แต่ถ้าตั้งความหวังเอาไว้สูงเกิดเหตุ ก็จะไม่สมหวัง
เมื่อเป็นเช่นนี้ก็หมดกำลังใจ และถ้าคนหมดกำลังใจเสียแล้ว
ก็ได้ชื่อว่าหมดทุกอย่าง เรามักได้ยินคนพูดเสมอว่าหมดกำลังใจ
ไม่มีกะจิตกะใจทำอะไรเลย ถ้าเป็นเช่นนี้ก็จะเป็นอันตรายต่อบุคคล
สาเหตุที่ทำให้มนุษย์เกิดความทุกข์ หรือหมดกำลังใจ มีดังต่อไปนี้
1. สิ่งนั้นทำให้อับอายขายหน้า
2. เมื่อต้องอยู่ในสภาพที่เทียบกับผู้อื่นไม่ได้
3. มีอุปสรรคหรือสถานการณ์ที่ทำให้โกรธ
4. เห็นผู้อื่นมีอำนาจ มีอิสระเสรีมากกว่าตน
5. เมื่อมีคำพูดพาดพิงมาถึงตน และคำพูดนั้นเข้าใจตนผิดจากความเป็นจริง
6. เมื่อต้องสูญเสียสิทธิ อำนาจ หน้าที่การงาน
ที่ตนเองเข้าใจว่าเป็นของตนมานานแล้ว
7. ถูกละเลยไม่ได้รับการเอาใจใส่จากเพื่อนฝูงหรือหัวหน้างาน
เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลมีความปรารถนาที่จะได้กำลังใจ ซึ่งมีอยู่ 2 ทาง คือ
1. ได้จากคนอื่น
2. ได้จากตัวเราเอง
ทั้งสองอย่างนี้ต้องอาศัยซึ่งกันและกัน
และมีความสำคัญมากในการต่อสู้ชีวิต
เพราะทุกคนต่างปรารถนาที่จะมีแต่ความสุขเท่านั้น
1. กำลังใจที่ได้จากคนอื่น
บุคคลที่สมควรจะเป็นกำลังใจให้เราได้ก็คือ บิดา มารดา ครู
อาจารย์ ผู้ใหญ่ หรือบุคคลที่เรารัก เคารพ และไว้วางใจ
คนที่มีความรัก ความปรารถนาดีต่อกัน
ย่อมมีความต้องการที่จะเห็นคนที่ตนรักมีความสุข ความเจริญ
ดังนั้นเราควรช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เป็นกำลังใจต่อกัน
โลกก็จะอยู่อย่างเป็นสุข มีแต่ความสงบเสมอ
2. กำลังใจที่ได้จากตัวเราเอง
บุคคลที่กล่าวมาข้างต้นนั้นแม้ว่าจะให้กำลังใจเราดีก็ตาม
แต่ไม่สำคัญเท่าตัวเราเอง
เพราะว่าการที่เราจะได้กำลังใจในการทำงานแต่ละครั้งที่จะสำเร็จได้หาใช่กำลังใจภายนอกเท่านั้น
กำลังใจที่สำคัญที่สุดก็คือ "ตัวของเราเอง"
ถ้าเราไม่อบรมตัวเราและทำจิตใจให้เข้มแข็งแล้ว
งานทุกอย่างก็ไม่มีทางสำเร็จได้
ฉะนั้นเราทุกคนควรสร้างกำลังใจให้เกิดขึ้น
เมื่อเกิดความท้อใจขึ้นมาเมื่อใดต้องคิดว่า
"การเดินทางย่อมสิ้นสุดเมื่อถึงที่หมาย" พยายามสร้างความหวังให้แก่ตนเอง
การทำอะไรต้องมีความหวังไว้เสมอเพื่อเป็นกำลังใจให้ตนเองที่จะให้สำเร็จผลได้
แต่อย่าตั้งความหวังไว้สูงเกินไป เพื่อจะได้ไม่เสียใจภายหลัง
วิธีสร้างกำลังใจให้ตนเองอย่างง่าย ๆ มีดังต่อไปนี้ คือ
1. ไม่ท้อแท้ต่อชาติกำเนิด แม้จะอยู่ในตระกูลที่ยากจน
2. อย่าอยู่นิ่งเฉย จะรีบลงมือหาทางทำงานหรือต่อสู้ต่อไป
3. เป็นคนใจแข็ง ไม่หวั่นไหวต่ออุปสรรคต่าง ๆ
4. คิดหาทางแก้ไขตนเองทั้งทางตรงและทางอ้อม
5. ข้อสำคัญอย่าทิ้งข้อเสียเปรียบไว้ โดยไม่ได้ถามตนเองหรือคิดปรับปรุงตนเอง
ลักษณะของผู้ที่มีกำลังใจดี มีดังต่อไปนี้ คือ
1. นึกถึงกฎของกรรมที่ว่า "ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว"
2. มองโลกในทางเป็นจริง ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา
3. สร้างความหวังให้แก่ตนเอง
4. ไม่อยู่ตามบุญตามกรรม
5. ใช้ความอดทน ความเพียรพยายามให้สุดความสามารถ ยึดภาษิตที่ว่า
"ลองอีกครั้งหนึ่ง"
เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่ตนเอง
ถ้าบุคคลต้องการความสมหวังในชีวิต ควรสร้างสิ่งต่าง ๆ
ดังกล่าวให้เกิดขึ้นแก่ตน บางคนอาจยังไม่เห็นถึงความสำคัญ
แต่เมื่อไหร่ถ้าเราเกิดความทุกข์ เราจะพบว่า "กำลังใจ"
เป็นสิ่งสำคัญที่สุด

5. วิธีการแก้ไขความขัดแย้ง
ปัญหาความขัดแย้งเป็นของคู่โลก ตราบใดที่มนุษย์ยังมีความแตกต่างกันอยู่
แต่ก็มิได้หมายความว่าเราจะไม่สามารถขจัดปัญหาความขัดแย้งให้ลดน้อยลงไปได้
การสร้างความเข้าใจในสาเหตุและกระบวนการของการเกิดปัญหาความขัดแย้ง
ตลอดจนแสวงหาความรู้หรือวิธีการใหม่ ๆ อาจช่วยป้องกัน ขจัด หรือ
ลดปัญหาเหล่านี้ลงไปได้บ้าง
คำว่า "ความขัดแย้ง (conflict)" เป็นคำที่มีความหมายและใช้กันมาก
โดยทั่วไปหมายถึงสภาพการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างบุคคลเมื่อมีความคิดเห็นหรือความต้องการแตกต่างกัน
โดยที่คู่กรณีไม่สามารถจะตัดสินใจหรือตกลงหาข้อยุติอันเป็นที่พอใจของทั้งสองฝ่าย
ความขัดแย้งแบ่งเป็น 3 ประเภท ได้แก่
1. ความขัดแย้งต่อตนเอง :
ทางจิตวิทยาถือเป็นความล้มเหลวของกลไกขั้นพื้นฐานของการตัดสินใจซึ่งบุคคลแต่ละคนมีประสบการณ์ที่แตกต่างกันในการเลือกกระทำการต่าง
ๆ ความขัดแย้งจะเกิดขึ้นเมื่อบุคคลจะต้องตัดสินปัญหา เช่น
ต้องการซื้อรถหรือจะเอาเงินมาปลูกบ้าน อยากมีแฟนแต่กลัวเรียนไม่จบ
อยากไปเที่ยวแต่กลัวทำงานส่งอาจารย์ไม่ทัน เป็นต้น
2. ความขัดแย้งภายในกลุ่ม :
เป็นความขัดแย้งที่เกิดขึ้นเนื่องจากบุคคลมีความต้องการ ความคิดเห็น
ทัศนคติ และค่านิยมไม่เหมือนกัน
อาจเกิดขึ้นเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงภายในกลุ่ม
3. ความขัดแย้งระหว่างกลุ่ม :
เป็นความขัดแย้งที่แต่ละกลุ่มมีความคิดเห็นไม่ตรงกัน
ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาที่แต่ละกลุ่มจะต้องรักษาผลประโยชน์ไว้ให้กับกลุ่มของตนเอง
ยุทธวิธีในการแก้ปัญหาความขัดแย้ง
โดยทั่วไปแล้วคนทุกคน
มักจะประสบกับความขัดแย้งไม่ประเภทใดก็ประเภทหนึ่งอยู่เสมอ
สิ่งที่น่าสนใจก็คือ
เมื่อบุคคลประสบปัญหาความขัดแย้งแล้วแก้ไขด้วยวิธีใด
ในเรื่องนี้ได้มีผู้ศึกษาและรวบรวมยุทธวิธีแล้วนำมาจัดเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้
1. วิธีปฏิเสธหรือถอนตัวจากปัญหาความขัดแย้ง คือทำไม่รู้ไม่ชี้
ไม่ยอมรับปัญหานั้น ปล่อยให้เรื่องดำเนินไปเองแล้วแต่สถานการณ์จะพาไป
2. วิธีกลบเกลื่อนปัญหา คือ
พยายามหาทางกลบเกลื่อนไม่ให้ปัญหานั้นโผล่ขึ้นมาอย่างชัดเจน
เพื่อหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากับความขัดแย้ง
3. วิธีใช้อำนาจในการแก้ปัญหา ได้แก่การใช้อำนาจของตนเข้าไปแก้ปัญหานั้นโดยตรง
4. วิธีใช้การประนีประนอม หรือเจรจาตกลงในการแก้ปัญหา
กล่าวคือคู่กรณีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง พยายามแก้ไขหรือลดความขัดแย้ง
โดยการพยายามประนีประนอมขอร้องหรือเจรจาตกลงกับอีกฝ่ายหนึ่ง
5. วิธีร่วมมือร่วมใจกันแก้ปัญหาความขัดแย้ง ได้แก่
การที่ทั้งสองฝ่ายหันหน้าเข้าหากันและช่วยเหลือกันแก้ปัญหา
เพื่อให้ความขัดแย้งนั้นหมดไป
ยุทธวิธีทั้ง 5
ประการข้างต้นเป็นวิธีการที่บุคคลทั่วไปมักใช้กันอยู่เสมอซึ่งจะเห็นว่าวิธีที่
1 และวิธีที่ 2 คือการหนีหรือกลบเกลื่อนปัญหา
ไม่ได้ช่วยให้ปัญหาความขัดแย้งนั้นหมดไป
เพียงแต่ชะลอไม่ให้ปัญหาความขัดแย้งเป็นจุดเด่นขึ้นมา
ความขัดแย้งนั้นอาจจะระเบิดขึ้นมาอีกก็ได้ สำหรับวิธีที่ 3
คือการใช้อำนาจ อาจเป็นวิธีที่ได้ผล
คู่กรณีอาจจำเป็นต้องยอมจำนนเพราะอำนาจ
แต่ความขัดแย้งภายในใจจะยังมีอยู่ ซึ่งอาจจะเกิดเป็นปัญหาในภายหลังได้
วิธีที่ 4 นับเป็นวิธีที่ดีวิธีหนึ่ง
แต่ถึงกระนั้นก็ตามการเจรจาก็ย่อมหมายความว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องยอมด้วยเงื่อนไข
แต่อาจเกิดความไม่พอใจเคลือบแฝงอยู่ ดังนั้นวิธีที่ 5 คือวิธีที่ทั้ง
2 ฝ่ายหันหน้าเข้าช่วยกันแก้ปัญหาโดยต่างก็คำนึงถึงความต้องการของกันและกัน
จึงนับเป็นวิธีที่ดีที่สุดใน 5 วิธีนี้
เพราะเป็นวิธีการที่ได้มาจากความพึงพอใจของทั้ง 2 ฝ่าย
อย่างไรก็ตามวิธีนี้เป็นวิธีที่ใช้กันน้อยเพราะยากแก่การปฏิบัติเนื่องจากจะหาคู่กรณีที่มีความเข้าใจกันและกัน
และพร้อมที่จะหันหน้าเข้าหากันได้ยาก
นอกจากยุทธวิธีดังกล่าวแล้ว
ยังมีวิธีการแก้ปัญหาความขัดแย้ง ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 วิธีใหญ่ ๆ
โดยมองในแง่ของผลที่คู่กรณีจะได้รับในการแก้ปัญหา ยุทธวิธีดังกล่าวคือ
1. ยุทธวิธีแบบแพ้ - ชนะ
การแก้ปัญหาความขัดแย้งวิธีนี้
คือการที่ต่างฝ่ายต่างจะเอาชนะกันและกัน
เพื่อให้ฝ่ายตนประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ตนมุ่งหวังเอาไว้
การแก้ปัญหาแบบนี้มักจะยุติลงตรงที่ว่า
ฝ่ายหนึ่งเป็นฝ่ายชนะและอีกฝ่ายหนึ่งเป็นฝ่ายแพ้
อย่างไรก็ตามผลมักจะปรากฏอยู่ว่า ในกรณีแพ้-ชนะนี้ "ผู้แพ้"
มักจะไม่ค่อยยอมรับในความเป็นผู้แพ้ของตน บางกรณีถึงกับเคียดแค้น อาฆาต
พยาบาทและหาทาง "แก้แค้น" ในโอกาสต่อไป
2. ยุทธวิธีแบบแพ้ - แพ้
การแก้ปัญหาความขัดแย้งวิธีนี้คือการที่ทั้ง 2
ฝ่ายต่างก็ไม่ได้ตามที่ตนต้องการ
หรือแต่ละฝ่ายได้ส่วนที่ตนเองต้องการกันข้างละนิด
การแก้ปัญหาแบบนี้มักจะใช้วิธีออมชอมกัน เพราะต่างฝ่ายต่างถือคติที่ว่า
"ได้ครึ่งหนึ่งยังดีกว่าไม่ได้เลย" หรือไม่ก็อาจหาคนกลางช่วยตัดสินใจ
3. ยุทธวิธีแบบชนะ - ชนะ
การแก้ปัญหาความขัดแย้งวิธีนี้ คือการที่ทั้ง 2 ฝ่าย
ต่างก็ได้ตามจุดประสงค์ที่ตนเองต้องการ โดยวิธีร่วมมือกันแก้ปัญหา
และพยายามหาวิธีการที่จะสามารถช่วยให้ทั้ง 2 ฝ่าย
ได้บรรลุผลสำเร็จตามที่ตนเองต้องการ
ซึ่งการแก้ปัญหาแบบนี้ผลสำเร็จจะได้แก่ทั้ง 2
ฝ่ายไม่มีฝ่ายใดแพ้ฝ่ายใดชนะ
จากยุทธวิธีการแก้ปัญหาความขัดแย้ง 3 แบบดังกล่าวมาแล้วจะเห็นว่า
แบบของการแก้ปัญหาที่มักจะใช้หรือพบกันบ่อย ๆ คือ แบบแพ้ - ชนะ
และแบบแพ้ - แพ้
แต่จากผลของการทดลองและวิจัยค้นคว้าในยุคใหม่ทางด้านพฤติกรรมศาสตร์ให้ความเห็นและยืนยันว่าแบบชนะ
- ชนะ เป็นวิธีการที่ดีที่สุดและให้ผลดีกว่าในระยะยาว

บทสรุป
มนุษย์เป็นสัตว์สังคม
ฉะนั้นการอยู่ร่วมกันจึงเป็นสิ่งสำคัญมากและเป็นสิ่งจำเป็นอย่างที่สุด
ปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ ส่วนมากที่เกิดขึ้นประจำนั้น
มีสาเหตุมาจากความไม่เข้าใจกันของมนุษย์นั่นเอง
ความสุขอันเป็นยอดปรารถนาของมนุษย์เรา
ก็คือความสุขอันเกิดจากความสามารถที่จะเข้ากันได้หรือทำตัวให้เข้ากันได้
และมีความสามารถที่จะอยู่ร่วมกันได้อย่างราบรื่น

วิถีพุทธ จุดเปลี่ยนของชีวิต

วิถีพุทธ จุดเปลี่ยนของชีวิต

คนเราเลือกเกิดไม่ได้ แต่เราเลือกที่จะเป็นได้
เป็นข้อความที่หลายคนได้ยินมาบ่อยครั้งแต่ก็ไม่รู้ว่าจริงเท็จอย่างไร
สำหรับเด็กคนหนึ่งแล้วนั้น
ข้อความนี้เขาได้เก็บมาเป็นข้อคิดของชีวิตที่จะเตือนสติตนเองอยู่เสมอ
จนทำให้ชีวิตเด็กที่ไม่มีความหมายสำหรับใคร
กลายเป็นกำลังใจที่ดีของคนรอบข้างอย่างน่าประหลาดใจ
จากการใช้ชีวิตปิดกั้นอบายมุข พร้อมเปิดรับความสุขกับธรรมะ
เด็กชายมิตรภาพ คำอันทุน นักเรียนชั้น ม.๒/๑ โรงเรียนโคกคอนวิทยาคม
อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย พ่อแม่หย่าร้าง
เด็กชายที่ทุกคนเรียกเขาว่าเด็กพิเศษ ร่างกายที่ไม่สมบูรณ์
การก้าวย่างที่ลำบาก การเคลื่อนไหวที่ แสนยาก
การเผชิญกับโรคร้ายที่ต้องใช้ความระมัดระวังในการเคลื่อนไหว
ด้วยโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง
ทำให้ทุกคนที่รู้จักคอยเป็นห่วงและยื่นมือเข้าช่วยเหลือ
การที่ร่างกายของเราเกิดมามีอวัยวะครบ ๓๒
ส่วนและสามารถใช้งานได้เต็มศักยภาพนับว่าเป็นสิ่งที่ธรรมชาติมอบให้กับมนุษย์เราที่มีค่ามากที่สุด
แต่ทว่า เมื่อเกิดมาแล้วร่างกายไม่สมบูรณ์แล้วจะดำเนินชีวิตต่อไปอย่างปกติสุขได้อย่างไร
เป็นคำถามที่อาจเคยเกิดขึ้นกับมนุษย์ทุกคน
สำหรับเด็กชายมิตรภาพแล้วการได้เข้ามาเรียนในโรงเรียนดีใกล้บ้าน
ต้นแบบวิถีพุทธ เป็นการเปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาส
ที่เป็นจุดเปลี่ยนของชีวิต กลับมองปัญหาเป็นเรื่องธรรมดาของชีวิต
เพราะคิดว่าการที่มีร่างกายไม่สมบูรณ์แต่เรายังมีจิตใจที่สมบูรณ์และแข็งแรงอยู่
เพื่อที่จะพร้อมต่อสู้กับสิ่งที่เกิดขึ้น
จากการดูแลเอาใจใส่ของคุณครูและคนรอบข้าง เป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดในชีวิต
จากเด็กพิเศษทางร่างกายที่ใครๆเห็นว่าเป็นภาระ
เด็กที่มีความเขินอายไม่รู้ความหมายของชีวิต
ไม่มีจิตใจพร้อมจะต่อสู้ ไม่รู้จักธรรมะ
ไม่รู้กาลเทศะ ไม่รู้จะอยู่เพื่อใคร

ได้พบกับแสงสว่างจากการย่างก้าวเข้าสู่โรงเรียนที่ครอบครัวพยายามผลักความรับผิดชอบ
ให้กับโรงเรียนเป็นผู้ดูแล
ถึงแม้ว่าสถานศึกษาแห่งนี้จะเป็นที่มองข้ามของหลายคนที่เห็นว่า
อยู่ในชนบทไม่พร้อมทั้งบุคลากรและเทคโนโลยี
แต่มีสิ่งหนึ่งที่เด็กชายผู้นี้ค้นพบคือการให้
ชีวิตและจิตใจของเขาได้พบกับความสุข
และกล้าเผชิญกับความจริง เพราะโรงเรียนแห่งนี้
คือโรงเรียนวิถีพุทธ
ที่นอกจากวิชาความรู้ที่มิตรภาพได้รับจากครูผู้สอนนั้นแล้ว
การสอดแทรกหลักธรรมคำสอน
คติธรรมนำจิตใจและความรู้ในการใช้ชีวิตให้เป็นสุขก็ยังได้จาก
โรงเรียนแห่งนี้เช่นเดียวกัน
หลายครั้งความเป็นเด็กที่ทำให้ไม่รู้คิดของเพื่อนๆ
จะคอยพูดล้อเลียนและดูถูกร่างกายที่ไม่สมบูรณ์ของเด็กชายน่าสงสารและน่าเห็นใจคนนี้
เขาต้องต่อสู้กับคำพูด วาจาที่หยาบคาย บางครั้งเขาก็โทษตนเอง
โทษผู้อื่น ทั้งท้อแท้กับชะตาที่ตนเองต้องเผชิญอยู่
เคยคิดที่จะหาทางออกด้วยวิธีการที่สิ้นคิด
ทำให้ครูทุกคนเป็นห่วงคอยให้ข้อคิดสำหรับมิตรภาพอยู่เสมอ
ในเรื่องของการให้อภัย ใจเย็น เป็นมิตร จิตสงบ
เป็นอีกข้อคิดและคติที่เตือนใจว่า
ทุกครั้งควรที่จะรู้จักการให้อภัย
และต้องใจเย็นไม่วู่วามจะทำให้เราได้มิตรเพิ่มขึ้นยังทำให้จิตใจสงบอีกด้วย
หรือการท้อแท้ในชีวิตของตนเองที่ต้องเผชิญอยู่ตลอดเวลา
เขาก็ไม่ได้ลืมว่าเขาเลือกเกิดไม่ได้แต่เขาเลือกที่จะเป็นได้
ข้อนี้เองที่ทำให้มิตรภาพได้พยายามค้นหาตนเองจากการทำกิจกรรมที่ครูและโรงเรียนจัดขึ้น
ไม่ว่าจะเป็นความสามารถทางร่างกายหรือสติปัญญา
มิตรภาพก็สามารถทำได้ดีและเป็นที่ภูมิใจของครอบครัวและคณะครู
แม้ว่าจะได้รับคำชมอยู่เสมอแต่เขาก็ไม่เคยลืมว่าคุณค่าของตนเองนั้นไม่ได้อยู่ที่การได้รับคำชมแต่เป็นการที่ได้ทำประโยชน์ให้กับผู้อื่นด้วยจิตใจที่เปี่ยมไปด้วยคุณธรรม

แม้ว่าการเคลื่อนไหว
ย่างก้าวแต่ละครั้งจะลำบากที่ต้องเดินเท้าเข้าโรงเรียนด้วยความมานะ
มือหนึ่งถือกระเป๋า อีกมือถือปิ่นโตที่ยายห่อให้สำหรับมื้อกลางวัน
เมื่อพบครูสองมือที่จับของต้องยอมวางเพื่อให้มือว่างสำหรับยกไหว้ครูด้วยความเคารพ
ภาพนี้จะพบในทุกๆ เช้า รอยยิ้มของคณะครูทุกคน
ที่ปลื้มใจกับศิษย์รักที่สามารถดำเนินชีวิตอย่างมีความสุขได้ออกมาพร้อมกับวาจาที่เอ็นดูศิษย์ของตนที่เป็นผลจากพุทธศาสนา
ทำให้กล้าแสดงความคิดเห็นอย่างเต็มสิทธิ์ กล้าใช้ชีวิตอย่างเต็มที่
กล้าที่จะมีจิตสาธารณะ มีธรรมะ ขันติ สมาธิ วิริยะ มานะ บากบั่น
ตามคำสั่งสอนของ ครู บาอาจารย์
จากเด็กที่ไม่มีความหมายสำหรับใครกลับกลายมีคุณค่าแก่สังคม
ด้วยความตั้งใจของมิตรภาพและ

การรับเอาคำสั่งสอนจากครูที่สอดแทรกธรรมะเข้าในบทเรียน
ที่คอยให้คติ
ข้อคิดสำหรับเขาว่าเราเลือกเกิดไม่ได้ แต่เราเลือกที่
จะเป็นได้
คำสอนนี้ดังก้องในจิตของมิตรภาพเสมอ ทำให้วันนี้

เขาเลือกที่จะเป็นผู้นำเพื่อนๆ การทำกิจกรรมในวันสำคัญต่างๆ

แสดงละครวันคริสต์มาส อาสาสมัครเมื่อพักกลางวัน จัดรายการ

เสียงตามสายถ่ายทอดความสุข แบ่งปันให้เพื่อนมนุษย์ได้รู้จักคุณค่า
ของชีวิต มีจิตอาสาที่จะช่วยสาธารณะให้เกิดประโยชน์
ไม่คิดจะโทษตนเองหรือใครว่าทำไมต้องเกิดมาเป็นเช่นนี้
เพราะว่าชีวิตและจิตมีคุณธรรมพร้อมที่จะนำไปสู่ความสุขที่แท้จริง
จากการรับเอาคำสั่งสอนชี้แนะของครู
การได้รับความรู้ที่ควบคู่กับคุณธรรมทำให้ชีวิตของมิตรภาพสุขทั้งกายและใจ
มีสติปัญญาในการแก้ไขปัญหาที่ได้เกิดจากความรู้และมีสติที่จะใช้ชีวิตที่ได้เกิดจากการรับเอาหลักธรรมในการดำเนินตามวิถีพุทธ
ทำให้ชีวิตได้มีจุดเปลี่ยนที่ตนเองและสังคมยอมรับ
พร้อมกับการเผชิญความจริงที่เป็นสุข การมีร่างกายที่ไม่สมบูรณ์
แต่มีจิตใจที่สมบูรณ์ ทำให้เราได้รู้ว่าเราเลือกเกิดไม่ได้
แต่เราสามารถเลือกที่จะเป็นได้ เป็นคนดีทั้งมโนกรรม กายกรรมและวจีกรรม
วันนี้เด็กคนหนึ่งที่จัดว่าเป็นเด็กพิเศษ
ได้ทำให้เราเห็นความพิเศษในตัวเขาที่สามารถเปลี่ยนตนเองได้อย่างน่าประหลาดใจจนทำให้เป็นตัวอย่างของคนรอบข้างที่ต้องการเห็นคุณค่าในตนเองได้เป็นอย่างดี
"ผมเลือกเกิดไม่ได้ แต่ครูบอกว่าผมเลือกที่จะเป็นได้
วันนี้ผมเลือกที่จะเป็นคนดีมีคุณธรรมเพราะทำให้ชีวิตผมมีความสุขครับ"


ค.ว.ค. มีนาคม ๒๕๕๓
นางทิพสุคนธ์ วะจีประศรี

การรู้สารสนเทศ : ทักษะที่จำเป็นสำหรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต

การรู้สารสนเทศ : ทักษะที่จำเป็นสำหรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต
Information Literacy : Essential Skill for Life - long Learners

ปิยะวรรณ ประทุมรัตน์

สารสนเทศเป็นพลังอำนาจทางเศรษฐกิจการเมืองและสังคม
ผู้ที่ครอบครองสารสนเทศจึงถือว่าเป็นผู้มีอำนาจสารสนเทศที่มีความสำคัญต่อชีวิตมนุษย์และจะทวีความสำคัญขึ้นเรื่อย
ๆทั้งนี้เพราะสารสนเทศเป็นปัจจัยสำคัญและจำเป็นต่อบุคคลทั่ว ๆ
ไปในการพัฒนาอาชีพและความเป็นอยู่ให้ดีขึ้น
ช่วยเสริมสร้างความเจริญก้าวหน้า
และความทันสมัยให้แก่สังคมในสภาพสังคมปัจจุบันนอกจากนี้สารสนเทศยังเป็นปัจจัยพื้นฐาน
สำหรับการเรียนการสอนการค้นคว้าของนักเรียน นักศึกษา ครู - อาจารย์
นักวิจัย สำหรับบุคคลทั่วไปที่ต้องการ
สารสนเทศเพื่อใช้ในการประกอบอาชีพและเพื่อความบันเทิงต่าง ๆ
รวมถึงการใช้สารสนเทศในการป้องกันและ
แก้ไขปัญหา ช่วยในการพัฒนาบุคลากรและสังคม ( รัถพร ซังธาดา . 2539 :
4) การรู้สารสนเทศเป็นข้อกำหนด
พื้นฐานสำหรับการเป็นพลเมืองที่มีส่วนร่วมตามระบอบประชาธิปไตยแบบเสรีนิยม
การสร้างความรู้ใหม่จำเป็น
สำหรับความสำเร็จทางด้านเศรษฐกิจในอนาคต การรับรู้ตลอดชีวิต
การแก้ไขปัญหาระดับโลกและการปกครอง
ตนเองในด้านการเรียนการสอน
การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการศึกษาทุกระดับและทุกสภาพการ
เรียนรู้ตลอดชีวิต (Resource -Based Learning) ( สมาน ลอยฟ้า. 2544 : 4 )
การรู้สารสนเทศมีความสำคัญต่อความสำเร็จของบุคคลในด้านต่าง ๆ ดังนี้
1. การศึกษา การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการศึกษาของบุคคลทุกระดับทั้งการศึกษาในระบบโรงเรียน
การศึกษานอกระบบโรงเรียน การศึกษาตามอัธยาศัยและการเรียนรู้ตลอดชีวิต
โดยเฉพาะอย่างยิ่งการศึกษาในปัจจุบันตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ
พ.ศ. 2542 มีการปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
ดังนั้นบทบาทของผู้สอนจึงเปลี่ยนเป็นผู้ให้คำแนะนำชี้แนะโดยอาศัยทรัพยากรเป็นพื้นฐานสำคัญ
2. การดำรงชีวิตประจำวันการรู้สารสนเทศเป็นสิ่งสำคัญยิ่งในการดำรงชีวิตประจำวัน
เพราะผู้รู้สารสนเทศจะเป็นผู้ที่สามารถวิเคราะห์ประเมินและใช้สารสนเทศให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ตนเองเมื่อต้องการตัดสินใจเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3. การประกอบอาชีพ
การรู้สารสนเทศมีความสำคัญต่อการประกอบอาชีพของบุคคลใดบุคคลหนึ่งเพราะบุคคลนั้นสามารถแสวงหาสารสนเทศที่มีความจำเป็นต่อการประกอบอาชีพของตนเอง
4. สังคม เศรษฐกิจและการเมือง
การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งสำคัญโดยเฉพาะสังคมในยุคสารสนเทศ (Information
Age) บุคคลจำเป็นต้องรู้สารสนเทศเพื่อปรับตนเองให้เข้ากับสังคมเศรษฐกิจ
และการเมือง เช่น การอยู่ร่วมกันในสังคม การบริหารจัดการ
การดำเนินธุรกิจและการแข่งขัน การบริหารบ้านเมืองของผู้นำประเทศ เป็นต้น
อาจกล่าวได้ว่าผู้รู้สารสนเทศ คือ
ผู้ที่มีอำนาจสามารถาชี้วัดความสามารถขององค์กรหรือประเทศชาติได้
ดังนั้นประชากรที่เป็นผู้รู้สารสนเทศจึงถือว่าเป็นทรัพยากรที่มีค่ามากที่สุดของประเทศ
การรู้สารสนเทศเป็นทั้งความรู้ ความสามารถ ทักษะ
และกระบวนการอันเป็นประโยชน์ในการพัฒนา การเรียนรู้ทุกรูปแบบ
สมาคมห้องสมุดอเมริกัน (American Library Association. 2005 :
Online) ได้กำหนดองค์ประกอบของการรู้สารสนเทศไว้ 4 ประการ คือ
1. ความสามารถในการตระหนักว่าเมื่อใดจำเป็นต้องใช้สารสนเทศ ผู้เรียนจะต้องกำหนด
เรื่องที่จะศึกษาค้นคว้า กำหนดความต้องการสารสนเทศ
ระบุชนิดและรูปแบบที่หลากหลายของแหล่งสารสนเทศที่จะศึกษา เช่น ห้องสมุด
ศูนย์สารสนเทศ พิพิธภัณฑ์ หอจดหมายเหตุ บุคคล สถานที่
อินเทอร์เน็ตและรวมทั้งตระหนักถึงค่าใช้จ่ายและประโยชน์ที่ได้รับและทราบขอบเขตของสารสนเทศที่จำเป็น
2. การเข้าถึงสารสนเทศ
ผู้เรียนสามารถเลือกวิธีการค้นคืนสารสนเทศที่เหมาะสม
กำหนดกลยุทธ์การค้นคืนอย่างมีประสิทธิภาพสามารถค้นคืนสารสนเทศออนไลน์หรือสารสนเทศจากบุคคล
โดยใช้วิธีการที่หลากหลายสามารถปรับกลยุทธ์การค้นคืนที่เหมาะสมตามความจำเป็นรวมถึงการตัดตอน
บันทึก และการจัดการสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศ
3. การประเมินสารสนเทศ
ผู้เรียนสามารถสรุปแนวคิดสำคัญจากสารสนเทศที่รวบรวม
โดยใช้เกณฑ์การประเมินสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศ ได้แก่ ความน่าเชื่อถือ
ความเที่ยงตรง ความถูกต้อง และความทันสมัย
สามารถสังเคราะห์แนวคิดหลักเพื่อสร้างแนวคิดใหม่
เปรียบเทียบความรู้ใหม่กับความรู้เดิมเพื่อพิจารณาว่าอะไรคือสิ่งที่เพิ่มขึ้น
อะไรคือสิ่งที่ขัดแย้งกัน และอะไรคือสิ่งที่คล้อยตามกัน
4. ความสามารถในการใช้สารสนเทศที่ต้องการอย่างมีประสิทธิภาพ
ผู้เรียนสามารถใช้สารสนเทศใหม่ผนวกกับสารสนเทศที่มีอยู่ในการวางแผนและสร้างผลงาน
หรือการกระทำตามหัวข้อที่กำหนดทบทวนกระบวนการ พัฒนาการผลิตผลงานของตนเอง
และสามารถสื่อสารหรือเผยแพร่ผลงานของตนเองต่อบุคคลอื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกการที่จะเป็นผู้รู้สารสนเทศดังที่กล่าวข้างต้นทั้ง 4
ประการนั้นผู้เรียนควรมีคุณสมบัติในด้านอื่นๆ ประกอบอีก ได้แก่
1. การรู้ห้องสมุด (Library literacy)
ผู้เรียนต้องรู้ว่าห้องสมุดเป็นแหล่งรวบรวมสารสนเทศในสาขาวิชาต่าง ๆ
ไว้ในรูปแบบที่หลากหลายทั้งในรูปสื่อสิ่งพิมพ์
สื่อโสตทัศน์และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ รู้วิธีการจัดเก็บสื่อ
รู้จักใช้เครื่องมือช่วยค้นต่าง ๆ
รู้จักกลยุทธ์ในการค้นคืนสารสนเทศแต่ละประเภท รวมทั้งบริการต่างๆ
ของห้องสมุด โดยเฉพาะห้องสมุดของสถาบันการศึกษาที่ผู้เรียนกำลังศึกษาอยู่จะต้องรู้จักอย่างลึกซึ้งในประเด็นต่างๆดังกล่าวแล้ว
การรู้ห้องสมุดครอบคลุมการรู้แหล่งสารสนเทศอื่นๆ ด้วย
2. การรู้คอมพิวเตอร์ (Computer Literacy)
ผู้เรียนต้องรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์เบื้องต้นในเรื่องของฮาร์ดแวร์
ซอฟแวร์ การเชื่อมประสานและการใช้ประโยชน์จากคอมพิวเตอร์ เช่น
การพิมพ์เอกสาร การส่งจดหมายอิเล็กทรอนิกส์
การใช้อินเตอร์เน็ตในการติดต่อสื่อสาร
รวมถึงการรู้ที่ตั้งของแหล่งสารสนเทศ เป็นต้น
3. การรู้เครือข่าย (Network Literacy)
ผู้เรียนต้องรู้ขอบเขตและมีความสามารถในการใช้สารสนเทศทางเครือข่ายที่เชื่อมโยงถึงกันทั่วโลก
สามารถใช้กลยุทธ์การสืบค้นสารสนเทศจากเครือข่าย
และการบูรณาการสารสนเทศจากเครือข่ายกับสารสนเทศจากแหล่งอื่น ๆ
4. การรู้เกี่ยวกับสิ่งที่เห็น (Visual Literacy)
ผู้เรียนสามารถเข้าใจและแปลความหมาย
สิ่งทีเห็นได้รวมถึงความสามารถในการคิดวิเคราะห์ การเรียนรู้
การแสดงความคิดเห็น
และสามารถใช้สิ่งที่เห็นนั้นในการทำงานและการดำรงชีวิตประจำวันของตนเองได้
เช่น สัญลักษณ์รายการโทรทัศน์

5. การรู้สื่อ (Media Literacy) ผู้เรียนต้องสามารถเข้าถึง
วิเคราะห์และผลิตสารสนเทศจาก สื่อต่างๆ เช่น โทรทัศน์ ภาพยนตร์ วิทยุ
ดนตรี หนังสือพิมพ์ นิตยสาร เป็นต้น
รู้จักเลือกรับสารสนเทศจากสื่อที่แตกต่างกัน
รู้ขอบเขตและการเผยแพร่สารสนเทศของสื่อ
เข้าใจถึงอิทธิพลของสื่อและสามารถพิจารณาตัดสินได้ว่าสื่อนั้นๆ
มีความน่าเชื่อถือมากน้อยเพียงไร
6. การรู้สารสนเทศดิจิทัล (Digital Literacy)
ผู้เรียนสามารถเข้าใจและใช้สารสนเทศรูปแบบซึ่งนำเสนอในรูปดิจิทัลผ่านเครื่องคอมพิวเตอร์ตัวอย่างการรู้สารสนเทศดิจิทัล
เช่น สามารถดาวน์โหลดไฟล์
ข้อมูลจากแหล่งทรัพยากรสารสนเทศที่เข้าถึงในระยะไกลมาใช้ได้
รู้ว่าคุณภาพสารสนเทศที่มาจากเว็บไซต์ต่างๆ
แตกต่างกันรู้ว่าเว็บไซต์น่าเชื่อถือและเว็บไซต์ไม่น่าเชื่อถือ
รู้จักโปรแกรมการค้นหา สามารถสืบค้นโดยใช้การสืบค้นขั้นสูง
รู้เรื่องของกฎหมายลิขสิทธิ์ที่คุ้มครองทรัพยากรสารสนเทศบนเว็บไซต์
การอ้างอิงสารสนเทศจากเว็บไชต์ เป็นต้น
7. การมีความรู้ด้านภาษา (Language Literacy)
ผู้เรียนมีความสามารถกำหนดคำสำคัญสำหรับการค้น
ในขั้นตอนการค้นคืนสารสนเทศที่สำคัญอย่างยิ่งก็คือ
การค้นสารสนเทศจากอินเตอร์เน็ต และ
การนำเสนอสารสนเทศที่ค้นมาได้
ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษโดยเฉพาะภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่จำเป็นมากที่สุด
เนื่องจากเป็นภาษาสากลและสารสนเทศส่วนใหญ่เผยแพร่เป็นภาษาอังกฤษ
8. การคิดอย่างมีวิจารณญาณ (Critical Thinking)
ผู้เรียนสามารถคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์
ตัดสินใจเลือกรับสารสนเทศที่นำเสนอไว้หลากหลาย
โดยการพิจารณาทบทวนหาเหตุผล จากสิ่งที่เคยจดจำ คาดการณ์
โดยยังไม่เห็นคล้อยตามสารสนเทศที่นำเสนอเรื่องนั้นๆ
แต่จะต้องพิจารณาใคร่ครวญไตร่ตรองด้วยความรอบคอบและมีเหตุผลว่าสิ่งใดสำคัญมีสาระก่อนตัดสินใจเชื่อ
จากนั้นจึงดำเนินการแก้ปัญหา
9. การมีจริยธรรมทางสารสนเทศ (Information Ethic)
การสร้างผู้เรียนให้เป็นคนดี มีคุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณ
มีความสำคัญและเป็นเป้าหมายหลักของการจัดการศึกษา
เพื่อปลูกฝังผู้เรียนให้รู้จักใช้สารสนเทศโดยชอบธรรมบนพื้นฐานของจริยธรรมทางสารสนเทศ
เช่น การนำข้อความหรือแนวคิดของผู้อื่นมาใช้ในงานของตนจำเป็นต้องอ้างอิงเจ้าของผลงานเดิม
การไม่นำข้อมูลที่ขัดต่อศีลธรรมและจรรยาบรรณของสังคมไปเผยแพร่ เป็นต้น
สารสนเทศยังเข้ามามีบทบาทในการดำรงชีวิตปัจจุบันในรูปแบบที่หลากหลายซึ่งเป็นสารสนเทศทั้งที่ผ่านการกลั่นกรองเป็นอย่างดีและไม่ได้กลั่นกรอง
ซึ่งทำให้ผู้ใช้สารสนเทศมีข้อคำถามเกี่ยวกับสารสนเทศในหลากหลายประเด็นเช่น
ความถูกต้อง ความเชื่อมั่นและความเที่ยงตรงของสารสนเทศที่ได้รับ
ด้วยเหตุนี้บุคคล
จึงต้องให้ความสนใจและความสนใจและทำความเข้าใจเกี่ยวกับสารสนเทศให้มากขึ้นกว่าเดิม
ผู้ที่รู้สารสนเทศจะสามารถใช้สารสนเทศให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการงานและชีวิตประจำวันของตนอย่างไร
จะสามารถเลือกสารสนเทศที่เป็นประโยชน์ที่สุดเมื่อต้องการตัดสินใจ
ส่วนผู้เรียนในคุณลักษณะของผู้รู้สารสนเทศในสภาพสังคมสารสนเทศในปัจจุบัน
ลักษณะการสอนจะต้องได้รับการสอนให้เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต (Life -
long Learners)
เพื่อที่จะเป็นพื้นฐานในการให้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเองและมีทักษะการคิดวิเคราะห์
ดังนั้นการรู้สารสนเทศจึงเป็นการกระตุ้นให้มีการเปลี่ยนแปลงบทบาทของผู้เรียนและผู้สอนใหม่โดยการเปลี่ยนแปลงเพื่อเตรียมให้ผู้เรียนให้สามารถทำงานได้ในสังคมที่มีสารสนเทศเป็นศูนย์กลาง
ผู้เรียนจะต้องมีโอกาสในการจัดการสารสนเทศทุก ๆ
ประเภทสามารถนำความรู้และสารสนเทศที่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมส่วนต่าง
ๆ ซึ่งสอดคล้องกับนันทา วิทาวุฒิศักดิ์ ( 2545 : 29) กล่าวว่า
ความรู้เปรียบเสมือนราก องค์การแห่งการเรียนรู้คือลำต้น
การสื่อสารและความร่วมมือเปรียบเสมือนใบ
ดอกและผลคือคุณภาพชีวิตและความเจริญรุ่งเรืองของประเทศชาติ
จากคำกล่าวที่ว่า
"ถ้าเราให้ปลา เขากินอิ่มได้เพียงมื้อเดียว ถ้าเราสอนวิธีหาปลา
เขาจะหารับประทานอาหารได้เองตลอดชีวิต" (Give a man a fish and he
can eat for a day. Teach a man to fish and he can eat
for the rest of his life)
จะเห็นได้ว่าการสอนวิธีการเรียนรู้และการแสวงหาความรู้มีความสำคัญยิ่งกว่าการให้
ความรู้ เพราะจะช่วยให้ผู้เรียนสามารถหาความรู้ใหม่ ๆ
และสามารถแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าได้ การศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง
จึงมีความสำคัญยิ่งต่อ การเรียนทุกระดับ
เป็นการพัฒนาคนให้เป็นคนที่มีคุณภาพของสังคมและประเทศชาติในยุคเศรษฐกิจใหม่
ที่เรียกว่า เศรษฐกิจแห่งภูมิปัญญาและการเรียนรู้ (Knowledge - based
Learning Economy) (น้ำทิพย์ วิภาวิน . 2546 : 1)
การเป็นผู้รู้สารสนเทศถือว่าเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อความอยู่รอดในอนาคต
เนื่องจากผู้รู้สารสนเทศจะสามารถเตรียมการรับตัวเพื่อการได้รับและใช้สารสนเทศอย่างเหมาะสม
ในทุกสถานการณ์

บรรณานุกรม

คณาจารย์ภาควิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์. ทักษะการรู้สารสนเทศ.
กรุงเทพฯ :
คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 2548.
รัถพร ซังธาดา. สารนิเทศและการศึกษาค้นคว้า. พิมพ์ครั้งที่ 2.
มหาสารคาม : ภาควิชาบรรณารักษศาสตร์
และสารสนเทศศาสตร์, 2539.
นันทา วิทาวุฒิศักดิ์. "
เส้นทางการจัดการสารสนเทศสู่การจัดการความรู้," สารสนเทศ. 3(2) ;
กันยายน - ธันวาคม, 2545.
น้ำทิพย์ วิภาวิน. ทักษะการใช้ห้องสมุดยุคใหม่. กรุงเทพ ฯ : เอส อาร์
พริ้นติ้ง, 2546.
สมาน ลอยฟ้า. " การรู้สารสนเทศ : ทักษะที่จำเป็นสำหรับสังคมสารสนเทศ
Information Literacy
: Essential Skill for Information Society," บรรณารักษศาสตร์ มข.
19 (1 ) ; ตุลาคม - ธันวาคม,
2544. หน้า. 1-5

สิ่งมีชีวิตในป่าชายเลน

สิ่งมีชีวิตในป่าชายเลน

สัตว์ที่อาศัยอยู่ตามพื้นป่าโดยอาศัยคืบคลานหรือเกาะหรือขุดรูอยู่ตามพื้นดินรวมทั้งพวกที่อยู่ในน้ำจะต้องมีการปรับตัวอย่างมากเพื่อการอยู่รอด
เนื่องจากต้องประสบกับสภาวะต่างๆที่เปลี่ยนแปลงอยู่เป็นประจำหรือต้องอยู่ในสภาพไม่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตโดยทั่วไป
เช่น สภาวะที่ทำให้มีการสูญเสียน้ำออกจากลำตัวและสภาพอุณหภูมิสูงสภาพที่มีปริมาณออกซิเจนค่อนข้างต่ำของดินเลน
และการเปลี่ยนแปลงความเค็มของน้ำ สภาพแวดล้อมทางทะเล
ป่าชายเลนเป็นแหล่งที่อุดมไปด้วยสัตว์น้ำและสัตว์บกนานาชนิด
นับตังแต่สัตว์ ไม่มีกระดูกสันหลังชั้นต่ำ ตั้งแต่ ฟองน้ำ ซีเลนเตอเรท
หนอนตัวแบน หนอนปล้องหอยหมึก กุ้ง กั้ง ปูตลอดจนสัตว์มีกระดูกสัน
หลังจำพวก ปลา สัตว์เลื้อยคลาน นก และ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
สัตว์ต่างๆเหล่านี้ ส่วนใหญ่มีความสำคัญ ทางเศรษฐกิจและมีความสำคัญต่อ
ระบบนิเวศทะเล เป็นอย่างยิ่ง

ปลาจรวด (Johnius)


ปลาขนาดยาวประมาณ 20 เซนติเมตร ลำตัวแบนทางด้านข้าง
เกล็ดมีสีเทาอมดำซึ่งแตกต่างจากปลาจรวดชนิดอื่นโดยทั่วไปซึ่งมักมีสีเงินอมเหลือง
พบอาศัยอยู่ใกล้ชายฝั่งและลำคลองในป่าชายเลน โดยหากินใกล้พื้นทะเล

ปลาเห็ดโคน (Sillaeo m`culata)

ลำตัวค่อนข้างกลมเรียวยาว ขนาดประมาณ 15 เซนติเมตร ปากยาวแหลม
เกล็ดหุ้มลำตัวสีเงินเป็นประกาย อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงหาอาหารจำพวกหนอน
หอย กุ้ง ตาภพื้นทฐเลที่เบ็นโคลนริมชายฝั่งและในแม่น้ำ
ปลาดุกทะเล (Plotosus afguillaris)

ปลาดุกขนาดกลาง มีลำตัวเรียวยาว ด้านหน้าปากมีหนวด 4 คู่
ลำตัวมีคาดสีดำสลับขาวตลอดความยาว
ด้านท้องสีขาวชอบอยู่รวมกันเป็นฝูงขนาดใหญ่
หากินอยู่ตามพื้นที่เป็นดินโคลนริมชายฝั่งและปากแม่น้ำ

ปลาตะกรับจุด หรือปลากะทะ (Scatophagus argus)

ลำตัวแบนบางทางด้านข้างคล้ายปลาผีเสื้อปากเล็ก
ลำตัวและครีบมีจุดสีน้ำตาลกระจายทั่วไป
มักอาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงโดยเฉพาะตัวขนาดเล็กมักว่ายอยู่ตามผิวน้ำ
บริเวณลำคลองของป่าชายเลน

ปลากะพงขาว (Lates calcarifer)

ปลากะพงขนาดค่อนข้างใหญ่ เมื่อโตเต็มที่มีความยาวถึง 1 เมตร
เกล็ดลำตัวเป็นสีเงิน
ส่วนหัวเล็กงอนลงเล็กน้อยอาศัยอยู่ตามลำคลองในป่าชายเลนและริมฝั่งทะเลทั่วไป
นับเป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ ปัจจุบันมีการเพาะเลี้ยงกันอย่างแพร่หลาย

ปลาตีน (Boleophthalmus)


ปลาที่ปรับตัวทางโครงสร้างและสรีระหลายอย่างจนสามารถอาศัยอยู่บนบกได้เป็นเวลานานปลาหลายชนิดและขนาดแตกต่างกัน
หัวขนาดใหญ่ ตาโตลำตัวเรียวเล็กลงไปทางหาง
ครีบอกแผ่ขยายใหญ่ใช้คลานขณะอยู่บนบกได้ดี ปลาตีนกินกุ้ง ปู
และหนอนตามหาดโคลนเป็นอาหาร

กั้งตั๊กแตน
(Oratosguilla nepa)


กั้งตั๊กแตนขนาดกลาง ความยาวประมาณ 15 เซนติเมตร ลำตัวค่อนข้างแบน
ด้านบนมีสันเรียงตัวตามความยาว 8 เส้น ส่วนท้องปล้องที่2และ 5
มีแถบคาดสีดำตามขวาง
ตัวเมียที่ผ่านการผสมแล้วจะปล่อยไข่ออกมาอุ้งไว้จนกว่าจะฟักเป็นตัวอ่อน

กุ้งแชบ๊วย (Penaeus merguiensis)

กุ้งทะเลขนาดค่อนข้างใหญ่ใกล้เคียงกับกุ้งกุลาดำ
เปลือกหุ้มตัวมีสีเหลืองนวลบนกรีมีฟัน 5-8 ซี่ ด้านล่างมี 2-5 ซี่
อาศัยอยู่ตามพื้นทะเลที่เป็นดินโคลนริมชายฝั่งและลำคลองในป่าชายเลน

ปูทะเล (Scylla serrata)

ปูขนาดใหญ่ เมื่อโตเต็มที่อาจมีน้ำหนักมากกว่าครึ่งกิโลกรัม
กระดองพื้นผิวเรียบ เมื่อถึงฤดูผสมพันธุ์
ตัวผู้จะอุ้มตัวเมียไว้รอจนกว่าตัวเมียจะลอกคราบแล้วจึงผสมพันธุ์ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิแล้วจะถูกปล่อยออกมาอุ้งไว้ที่หน้าท้องจนกระทั่งฟักออกไปเป็นตัวอ่อนดำรงชีวิตเป็นแพลงค์ตอนชั่วคราว

กุ้งกุลาดำ (Penaeus monodon)

กุ้งทะเลขนาดค่อนข้างใหญ่ ความยาวลำตัวประมาณ 20 เซนติเมตร
ลำตัวสีน้ำเงินอมม่วงเข้มและมีลายขวางเป็นปล้อง
อาศัยอยู่ตามพื้นทะเลริมชายฝั่งและป่าชายเลนปัจจุบันมีการทำฟาร์มเพาะเลี้ยงกันอย่างแพร่หลาย

กุ้งเคย (Acetes)

ครัสเตเชียนขนาดเล็กรูปร่างคล้ายกุ้ง
แต่ดำรงชีวิตอยู่ใกล้ผิวทะเลโดยไม่จมลงคลานตามพื้นอย่างกุ้งทั่วไป
ขนาดยาวประมาณ 1.5 เซนติเมตร
เปลือกบางและนิ่มอาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงตามชายทะเลและลำคลองบริเวณป่าชายเลน
ปูแสม หรือปูเค็ม (Sesarma mederi)

กระดองเป็นรูปสี่เหลี่ยม
ปกคลุมด้วยขนสั้นก้ามขนาดใหญ่แข็งแรงสีบานเย็นอมม่วงขุดรูอาศัยอยู่ตามพื้นป่าชายเลนที่เป็นดินโคลนกินเศษอินทรีย์และใบไม้ที่เน่า
เปื่อยเป็นอาหารปูชนิดนี้เองที่ถูกจับนำมาดองเป็นปูเค็ม

ปูก้ามดาบ (Fiddler Carb)

เป็นปูขนาดเล็ก ขอบกระดอง ส่วนหน้าแคบ ทำให้เบ้าตา อยู่ชิดกัน
ก้านตายาวมาก และฝังอยู่ในร่องเบ้าตา ก้ามสองข้างขนาดไม่เท่ากัน
บางพวกมีขนาดก้าม แตกต่างกัน มากอย่างเด่นชัด ลักษณะโดดเด่น
ของปูก้ามดาบนั้น จะมีก้ามใหญ่อยู่ทางข้างซ้าย
ก้ามใหญ่นี้จะชูชันสูงอยู่ตลอดเวลา
เป็นลักษณะพิเศษนี้มีเฉพาะปูตัวผู้เท่านั้น
ส่วนปูตัวเมียมีก้ามทั้งคู่เท่ากัน มันจะชุก้าม
เพื่อแสดงความเป็นเจ้าของอาณาเขต ซึ่งตนอาศัยอยู่ เมื่อมีศัตรูผ่านมา
นอกจากการชูก้าม เพื่อแสดงอำนาจแล้ว การชูก้ามของปูก้ามดาบ
เป็นการชูก้ามเพื่อเรียกความสนใจจากปูตัวเมียอีกด้วย
ปูก้ามดาบ พบตามป่าชายเลน และป่าโกงกาง
กินสาหร่ายขนาดเล็ก และซากสัตว์เป็นอาหาร ธรรมชาติเร้นลับ
ของปูก้ามดาบที่น่าอัศจรรย์ใจ อีกอย่างหนึ่งก็คือ มันสามารถรู้กำหนด
เวลาน้ำขึ้นน้ำลง ได้อย่างดีเยี่ยม ปูก้ามดาบ จะออกจากรูก่อนน้ำขึ้นน้ำลง
ช้าเร็วกว่ากันราวๆ 2 ชั่วโมง ซึ่งนับว่าเป็นเรื่อง
มหัศจรรย์เป็นอย่างยิ่ง ปูก้ามดาบเป็นที่นิยมจับมาขาย ในตลาดซันเดย์
จตุจักร แต่การนำมาเลี้ยง ต้องอาศัย ความเอาใจใส่
ดูแลและสร้างสภาวะแวดล้อมให้คล้าย ธรรมชาติมากที่สุด ถึงสามารถ เลี้

การสร้างความปลอดภัยให้ชีวิต

การสร้างความปลอดภัยให้ชีวิต
โกสินทร์ วรเศรษฐสิงห์
สำนักงาน ก.ค.ศ.

ชีวิตคนเรานั้น ถ้าไม่มีกิจการดำเนินการเป็นของตนเองเป็นข้าราชการต้องมี
การเดินทางไปทำงานหรือปฏิบัติราชการซึ่งห่างไกลจากบ้านหรือที่อยู่อาศัย
การเดินทางต้องอาศัยรถประจำทางบ้างขับรถไปเองบ้าง
หากขาดความระมัดระวังหรือการขับขี่ไม่ชำนาญพอจะทำให้เกิดอุบัติเหตุได้ผู้เขียนมีประสบการณ์เกี่ยวกับเรื่องนี้มาก
เช่น ขับรถจักรยานยนต์
กลับจากสนามกีฬาของโรงเรียนเพื่อกลับไปกินข้าวที่บ้าน เส้นทาง
เป็นถนนลูกรัง ผู้เขียนจะเคารพกฎจราจร
โดยเคร่งครัดคือขับรถชิดซ้ายตลอดเวลาบังเอิญช่วงเวลานั้นฝนตกหนักแซะที่ดินซึ่งเป็นถนนเป็นหลุมขนาดกว้างรถตกหลุมแก้วกระโจนขึ้นอย่างรุนแรงผู้เขียนใช้มือกระซับแฮนด์แน่น
รถล้มลงแต่ได้รับบาดเจ็บไม่มากนัก
อีกครั้งขับรถจักรยานยนต์ไปเยี่ยมญาติซึ่งเป็นครูอยู่ต่างอำเภอ ขากลับ
ยางหลังเกิดระเบิดแต่ผู้เขียน สามารถประคองรถได้
แล้วจูงรถไปเปลี่ยนยางใหม่ เป็นยางรถแข่ง ซึ่งสามารถเกาะถนนได้ดี
การขับขี่ยานพาหนะนั้น ต้องสร้างความปลอดภัยให้ชีวิต
อย่าขับขี่ด้วยความประมาท จำกัดความเร็วให้เหมาะสม
ก่อนเดินทางต้องตรวจสอบความพร้อมของพาหนะที่ขับขี่
ผู้เขียนจะระมัดระวังรอบคอบเกี่ยวกับเรื่องนี้มากอย่างน้อยจะมีการเติมน้ำมันให้เต็มตลอดเวลา
การเดินทางไปถึงแต่ละจุดจะต้องใช้น้ำมันปริมาณเท่าไร
เมื่อปริมาณน้ำมันลดจะต้องหาจุดเติม
ให้เต็มตลอดเวลา การขับขี่ต้องเคารพกฎจรจรโดยเคร่งครัด
จากสถิติอุบัติเหตุทางการจราจรทางบกเฉพาะในกรุงเทพมหานครมีข้อมูล ดังนี้

จำนวนคน/ยานพาหนะที่เกิดอุบัติเหตุ สาเหตุของอุบัติเหตุที่เกิดขึ้น
๑. การเดินเท้า ๒,๔๓๘ ราย ๑. ขับรถเร็วเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ๘,๖๒๓ ราย
๒. รถจักรยาน ๕๑๓ คัน ๒. ตัดหน้าระยะกระชั้นชิด ๗,๑๗๒ ราย
๓. รถสามล้อ ๑๖๒ คัน ๓. แซงรถอย่างผิดกฎหมาย ๔,๙๗๘ ราย
๔. รถจักรยานยนต์ ๒๕,๙๗๕ คัน ๔. ขับรถไม่เปิดไฟ/ไม่ใช้แสงสว่างตามกำหนด ๒๐๕ ราย
๕. รถสามล้อเครื่อง ๑,๑๓๘ คัน ๕. ไม่ให้สัญญาณจอด/ชะลอ/เลี้ยว ๒,๕๙๒ ราย
๖. รถยนต์นั่ง ๓๑,๒๕๓ คัน ๖. ฝ่าฝืนป้ายหยุดทางแยก ๑,๕๙๘ ราย
๗. รถโดยสารเล็ก (ตู้) ๑,๖๔๗ คัน ๗. ฝ่าฝืนสัญญาณไฟ/เครื่องหมายจราจร ๒,๒๐๗ ราย
๘. รถบรรทุกขนาดเล็ก (ปิคอัพ) ๑๑,๕๔๔ คัน ๘.
ไม่ขับรถในช่องทางซ้ายสุด ๑,๘๘๘ ราย
๙. รถโดยสารขนาดใหญ่ ๒,๔๔๘ คัน ๙. รถเสียไม่แสดงเครื่องหมายหรือสัญณาณตามที่
กำหนด ๑๓๘ ราย
๑๐. รถบรรทุก ๖ ล้อ ๑,๒๙๓ คัน ๑๐. บรรทุกเกินอัตรา ๕๘ ราย
๑๑. รถบรรทุก ๑๐ ล้อ หรือมากกว่า ๑,๙๓๗ คัน ๑๑. ขับรถไม่ชำนาญ/ใม่เป็น ๔๒๓ ราย
๑๒. รถอีแต๋น ๔๔ คัน ๑๒. อุปกรณืชำรุด ๓๓๐ ราย
๑๓. รถแท็กซี่ ๕,๗๑๙ คัน ๑๓. เมาสุรา ๕,๗๓๑ ราย
๑๔. อื่น ๆ ๙๙๘ คัน ๑๔. หลับใน ๑๓๐ ราย
๑๕. เสพสารเสพติดออกฤทธิ์ต่อประสาท เช่น ยาม้า ๕๖ ราย
๑๖. สัตว์พาหนะวิ่งตัดหน้า เช่น วัว ควาย ๗๕ ราย

- ๒ -

จำนวนคน/ยานพาหนะที่เกิดอุบัติเหตุ สาเหตุของอุบัติเหตุที่เกิดขึ้น
๑๗. ขับรถผิดช่องทาง ๒,๓๑๓ ราย
๑๘. ตามกระชั้นชิด ๕,๓๓๓ ราย
๑๙. ไม่ยอมให้รถที่มีสิทธิไปก่อน ๙๒๒ ราย
๒๐. แข่งรถผิดกฎหมาย ๔๑ ราย
๒๑. อื่น ๆ ๕,๙๗๐ ราย
๒๒. ไม่แจ้ง ๗๖๗ ราย


ความสูญเสียทั้งหมดที่เกิดจากอุบัติเหตุ
๑. จำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมด
ชาย
หญิง
รวม ๖๖๙
๑๓๗
๘๐๖ คน
คน
คน
๒. จำนวนผู้บาดเจ็บสาหัส ชาย
หญิง
รวม ๑,๕๑๖
๔๗๒
๑,๙๘๘ คน
คน
คน
๓. จำนวนผู้บาดเจ็บเล็กน้อย ชาย
หญิง
รวม ๑๕,๒๕๒
๕,๗๗๕
๒๑,๐๒๗ คน
คน
คน
๔. มูลค่าทรัพย์สินเสียหาย รวม ๔๔๖,๐๒๙,๑๘๑ บาท

การขับขี่ยานพาหนะนั้นต้องมีความระมัดระวังอย่าฝืนกฎจราจร
ยานพาหนะต้องพร้อมในการใช้งานปฏิญาณไหวพริบต้องมีพร้อม
การตัดสินใจต้องรวดเร็วฉับไวให้ทันเหตุการณ์จะสร้างความปลอดภัยให้ชีวิตของเราได้

เศรษฐกิจพอเพียง คืออะไร?

เศรษฐกิจพอเพียง คืออะไร?
"เศรษฐกิจพอเพียง"
เป็นปรัชญาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำรัสชี้แนะแนวทาง
การดำเนินชีวิตแก่พสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดนานกว่า 25 ปี
ตั้งแต่ก่อนเกิดวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ
และเมื่อภายหลังได้ทรงเน้นย้ำแนวทางการแก้ไขเพื่อให้รอดพ้น
และสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์
และความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้นำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปเผยแพร่
เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติของทุกฝ่ายและประชาชนโดยทั่วไป ดังนี้
เศรษฐกิจพอเพียง
เป็นปรัชญาชี้ถึงแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ
ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชน จนถึงระดับรัฐ
ทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศให้ดำเนินไป ในทางสายกลาง
โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อให้ก้าวทันต่อโลกยุคโลกาภิวัฒน์
ความพอเพียง หมายถึง ความพอประมาณ ความมีเหตุผล
รวมถึงความจำเป็นที่จะต้องมีระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอสมควรต่อการมีผลกระทบใด
ๆ อันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน
ทั้งนี้จะต้องอาศัยความรอบรู้ ความรอบคอบ และความระมัดระวังอย่างยิ่ง
ในการนำวิชาการต่าง ๆ มาใช้ในการวางแผนและการดำเนินการทุกขั้นตอน
และขณะเดียวกันจะต้องเสริมสร้างพื้นฐานจิตใจของคนในชาติโดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ของรัฐ
นักทฤษฎีและนักธุรกิจในทุกระดับ ให้มีสำนึกในคุณธรรม ความซื่อสัตย์สุจริต
และให้มีความรอบรู้ที่เหมาะสมดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร
มีสติปัญญา และความรอบคอบ
เพื่อให้สมดุลและพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง
ทั้งด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรมจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี
(สำนักงาน กปร.2550 : 5)
หลักแนวคิดของเศรษฐกิจพอเพียง
การพัฒนาตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง คือ
การพัฒนาที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของทางสายกลางและความไม่ประมาท โดยคำนึงถึง
ความพอประมาณ ความมีเหตุผล การสร้างภูมิคุ้มกันที่ดี ในตัว
ตลอดจนใช้ความรู้ความรอบคอบ และคุณธรรมประกอบการวางแผน การตัดสินใจและ
การกระทำ
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
มีหลักพิจารณาอยู่ 5 ส่วน ดังนี้
1. กรอบแนวคิด เป็นปรัชญาที่ชี้แนะแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนในทางที่ควรจะเป็น
โดยมีพื้นฐานมาจากวิถีชีวิตดั้งเดิมของสังคมไทย
สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ตลอดเวลาและเป็นการมองโลกเชิงระบบที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
มุ่งเน้นการรอดพ้นจากภัยวิกฤติเพื่อความมั่นคงและความยั่งยืนของการพัฒนา
2. คุณลักษณะ เศรษฐกิจพอเพียงสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับการปฏิบัติได้ในทุกระดับ
โดยเน้นการปฏิบัติบนทางสายกลาง และการพัฒนาอย่างเป็นขั้นตอน
3. คำนิยาม ความพอเพียงจะต้องประกอบด้วย 3 คุณลักษณะพร้อม ๆ กัน คือ
ความพอประมาณ (Moderation) ความมีเหตุผล (Reasonableness)
และการมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี (Self-immunity) ถ้าขาด
คุณลักษณะใดคุณลักษณะหนึ่งไปก็จะไม่สามารถเรียกได้ว่าเป็นความพอเพียง
ได้แก่
 ความพอประมาณ หมายถึง ความพอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไปในมิติต่าง ๆ
ของการกระทำ 5 ประการ คือ
1.1 ด้านจิตใจ คือ เริ่มต้นจากตนเองต้องตั้งสติ มีปัญญา มีจิตสำนึกที่ดี
มีเมตตา เอื้ออาทร มีความเข้าใจและประนีประนอม คำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวม
เข้มแข็งและพึ่งตนเองได้
1.2 ด้านสังคม คือ การสร้างความพอดีในทุกระดับของสังคม
โดยเริ่มจากครอบครัว ชุมชนและสังคม ซึ่งต้องช่วยเหลือเกื้อกูลกัน
สร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน รู้จักผนึกกำลัง
และที่สำคัญมีกระบวนการเรียนรู้ที่เกิดจากฐานรากที่มั่นคงและแข็งแรง
1.3 ด้านเศรษฐกิจ คือ ต้องอยู่อย่างพอดี พอมีพอกิน ไม่หรูหรา ฟุ่มเฟือย
1.4 ด้านเทคโนโลยี คือ
ควรเหมาะสมสอดคล้องกับสภาวะและความต้องการของประเทศ
และควรพัฒนาเทคโนโลยีจากภูมิปัญญาท้องถิ่นให้สอดคล้องเป็นประโยชน์ต่อสภาพแวดล้อมของเรา
1.5 ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คือ
ใช้อย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพ
ตลอดจนรณรงค์รักษาทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดความยั่งยืนสูงสุด
 ความมีเหตุผล หมายถึง
การตัดสินใจเกี่ยวกับระดับของความพอเพียงนั้นจะต้องเป็นไปอย่างมีเหตุผล
โดยพิจารณาจากเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
ตลอดจนคำนึงถึงผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการกระทำนั้น ๆ อย่างรอบคอบ
ซื่อตรงและไม่โลภอย่างมาก
 การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว หมายถึง การเตรียมตัวให้พร้อมรับผลกระทบและการ
เปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น
โดยคำนึงถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่าง ๆ
ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตทั้งใกล้และไกล
4. เงื่อนไข การตัดสินใจและการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ
ให้อยู่ในระดับพอเพียงนั้นต้องอาศัยทั้งความรู้ และคุณธรรมเป็นพื้นฐาน
กล่าวคือ
 เงื่อนไขความรู้ ประกอบด้วย ความรอบรู้เกี่ยวกับวิชาการต่าง ๆ
ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน
ความรอบคอบที่จะนำความรู้เหล่านั้นมาพิจารณาให้เชื่อม
เพื่อประกอบการวางแผนและการใช้ความระมัดระวังในขั้นปฏิบัติ
 เงื่อนไขคุณธรรม ที่จะต้องเสริมสร้างประกอบด้วย
มีความตระหนักในคุณธรรมมีความซื่อสัตย์สุจริตและมีความอดทน มีความเพียร
ใช้สติปัญญาในการดำรงชีวิต
ที่มา : สำนักงาน กปร. (2550:23)
5.แนวทางปฏิบัติ/ผลที่คาดว่าจะได้รับ
จากการนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ คือ
การพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงในทุกด้าน
ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม ความรู้และเทคโนโลยี
การปฏิบัติในระดับตนเองและในระดับองค์กร
"เศรษฐกิจพอเพียง" เป็นปรัชญาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงมีพระราชดำรัสชี้แนะแนวทางการดำเนินชีวิตแก่พสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดนานกว่า
25 ปี ตั้งแต่ก่อนเกิดวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจ
และเมื่อภายหลังได้ทรงเน้นย้ำแนวทางการแก้ไขเพื่อให้รอดพ้น
และสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคง
และยั่งยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์และความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ
เศรษฐกิจพอเพียงจึงเป็นปรัชญาแห่งวิถีชีวิตที่มีความหลากหลาย
และสามารถยืดหยุ่นความเป็นอยู่ของชีวิตของตนได้ด้วยเหตุนี้
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงได้พระราชทานความหมายของความพอเพียงไว้
ตามพระราชดำรัส ที่พระราชทานในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อวันที่ 4
ธันวาคม 2541 ดังนี้

"...คำว่าพอเพียงมีความหมายกว้างออกไปอีก
ไม่ได้หมายถึงการมีพอสำหรับใช้เองเท่านั้น
แต่มีความหมายว่าพอมีพอกิน...พอมีพอกินนี้ก็แปลว่าเศรษฐกิจพอเพียงนั่นเอง..."
"...ให้พอเพียงนี้ก็หมายความว่า มีกินมีอยู่ ไม่ฟุ่มเฟือย
ไม่หรูหราก็ได้ แต่ว่าพอแม้บางอย่างอาจจะดูฟุ่มเฟือย
แต่ถ้าทำให้มีความสุข ถ้าทำได้ก็สมควรที่จะทำ สมควรที่จะปฏิบัติ..."
"Self-sufficiency (พึ่งพาตนเอง) นั่นหมายความว่า ผลิตอะไร
มีพอที่จะใช้ไม่ต้องไปขอซื้อคนอื่น อยู่ได้ด้วยตนเอง..."
"...แต่พอเพียงนี้ มีความหมายกว้างขวางยิ่งกว่านี้อีก คือคำว่า
พอก็พอเพียง เพียงนี้ก็พอ ดังนั้นเอง
คนเราถ้าพอในความต้องการก็มีความโลภน้อย เมื่อมีความโลภน้อย
ก็เบียดเบียนคนอื่นน้อย ถ้าทุกประเทศมีความคิด-อันนี้ไม่ใช่เศรษฐกิจ
มีความคิดว่าทำอะไรต้องพอเพียง หมายความว่าพอประมาณ ไม่สุดโต่ง
ไม่โลภอย่างมาก คนเราก็อยู่เป็นสุข..."

1. กรอบแนวคิด เป็นปรัชญาที่ชี้แนะแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนในทางที่ควรจะเป็น
โดยมีพื้นฐานมาจากวิถีชีวิตดั้งเดิมของสังคมไทย
สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ตลอดเวลาและเป็นการมองโลกเชิงระบบที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
มุ่งเน้นการรอดพ้นจากภัย
และวิกฤติเพื่อความมั่นคงและความยั่งยืนของการพัฒนา
2. คุณลักษณะ เศรษฐกิจพอเพียงสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับการปฏิบัติตนได้ในทุกระดับโดยเน้นการปฏิบัติ
บนทางสายกลาง และการพัฒนาอย่างเป็นขั้นตอน


3. คำนิยาม ความพอเพียงจะต้องประกอบด้วย 3 คุณลักษณะ พร้อม ๆ กัน ดังนี้
ความพอประมาณ หมายถึงความพอดีที่ไม่น้อยเกินไปและไม่มากเกินไปโดยไม่เบียดเบียน ตนเองและผู้อื่น
เช่นการผลิตและการบริโภคที่อยู่ในระดับพอประมาณ
ความมีเหตุผล หมายถึง
การตัดสินใจเกี่ยวกับระดับของความพอเพียงนั้นจะต้องเป็นไป อย่างมีเหตุผล
โดยพิจารณาจากเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้องตลอดจนคำนึงถึงผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้น จากการกระทำนั้น
ๆ อย่างรอบคอบ
การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตนเอง หมายถึง การเตรียมตัวให้พร้อมรับผลกระทบ
และการ เปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตทั้งใกล้และไกล
4. เงื่อนไข การตัดสินใจและการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ
ให้อยู่ในระดับพอเพียงนั้น
ต้องอาศัยทั้งความรอบคอบที่จะนำความรู้เหล่านั้นมาพิจารณาให้เชื่อมโยงกัน
เพื่อประกอบการวางแผน
และความระมัดระวังในขั้นปฏิบัติ
เงื่อนไขความรู้ ประกอบด้วย ความรอบรู้เกี่ยวกับวิชาการต่าง ๆ
ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน
มีความรอบคอบที่จะนำความรู้เหล่านั้นมาพิจารณาให้เชื่อมโยงกัน
เพื่อประกอบการวางแผนและความระมัดระวังในขั้นปฏิบัติ
เงื่อนไขคุณธรรม ที่จะต้องเสริมสร้างประกอบด้วยมีความตระหนักในคุณธรรม
มีความซื่อสัตย์สุจริต มีความอดทน มีความเพียร
ใช้สติปัญญาในการดำเนินชีวิตไม่โลภ ไม่ตระหนี่
5. แนวทางปฏิบัติ/ผลที่คาดว่าจะได้รับ
จากการนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้คือ
การพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงในทุกด้าน
ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม ความรู้และเทคโนโลยี

แนวความคิดหลักของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง คือ
เข็มทิศเพื่อการดำรงอยู่และปฏิบัติตนหรือการขับเคลื่อนการพัฒนาให้ประเทศเจริญอย่างมั่นคงและยั่งยืนในมิติต่าง
ๆ เป็นการดำเนินตามทาง สายกลางก้าวทันต่อโลก โดยใช้ได้ทั้งระดับบุคคล
ครอบครัว ชุมชน ประเทศ เป็นการมองโลกในลักษณะที่เป็นพลวัต
มีการเปลี่ยนแปลง มีความไม่แน่นอน
เป็นการปฏิบัติมุ่งผลทั้งระยะสั้นและระยะยาว
ความพอเพียง เป็นทั้งผลและวิธีการ (End and mean) จากการกระทำ โดยผล คือ
การพัฒนาที่สมดุลใน ทุก ๆ ด้าน และพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง
ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม ในขณะเดียวกัน
วิธีการนำความรู้ไปใช้ต้องมองทั้งในด้านเหตุและผลควบคู่กันไป
ภายใต้พลวัตทั้งภายใน และภายนอกประเทศ
การนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงไปขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ
สามารถดำเนินการโดยผ่านการสัมมนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีระดับต่าง ๆ
และนำไปปรับใช้ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมทั้งทางกายภาพและทางสังคม
(ภูมิ-สังคม) ของตนเอง สำหรับการประยุกต์ใช้ที่เห็นเป็นรูปธรรมง่าย ๆ
เช่น การส่งเสริมการออม
จากผลการสำรวจพบว่า
ประชาชนส่วนใหญ่เชื่อว่าสามารถนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้ทั้งกับธุรกิจ
ครอบครัว และชีวิตประจำวัน
สำหรับความเข้าใจผิดที่ว่าหากยึดเศรษฐกิจพอเพียงไม่ควรกู้เงิน
หรือธุรกิจที่เน้นกำไรต้องไม่ใช้เศรษฐกิจพอเพียง ไม่ใช้บัตรเครดิต
ตรงจุดนี้สามารถทำได้หากรู้เท่าทัน ประมาณตน ใช้จ่ายอย่างพอดี
และเชื่อว่า ถ้ามีความร่วมมืออย่างดีของคนไทย
เศรษฐกิจพอเพียงจะฝังรากในสังคมไทยได้
และจะนำไปสู่การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนมั่นคง

ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาครัฐ : แนวคิดสู่การปฏิบัติ
รศ.ดร.ณัฏฐพงศ์ ทองภักดี
คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ NIDA

ภาครัฐจะต้องมีการกำหนดและบริหารนโยบายและมาตรการสาธารณะที่ให้บริการแก่ประชาชนเพื่อการพัฒนาสังคม
ดังนั้น การประยุกต์ปรัชญาของภาครัฐ คือ
การกำหนดและบริหารนโยบายและมาตรการที่มีกระบวนการเป็นไปตามหลักของปรัชญา
เป็นที่น่าสังเกตว่ามาตรการของภาครัฐในอดีตที่มีปัญหาไม่บรรลุวัตถุประสงค์
มักจะไม่สอดคล้องกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
การเริ่มต้นของการปฏิบัติ คือ เริ่มด้วยความศรัทธา
มีความเชื่อและความมุ่งมั่นอย่างแท้จริงที่จะใช้ปรัชญานี้เป็นหลักในการดำเนินงาน
ต้องพิจารณาว่าเป็นไปตาม 3 ห่วง 2 เงื่อนไข หรือไม่
ในด้านความพอประมาณ จะต้องพิจารณาว่าเป้าหมายมีความเหมาะสมหรือไม่
สุดโต่งหรือไม่ เป็นไปตามหลักสายกลางหรือไม่ ผลกระทบต่อคนกลุ่มไหน
ทำให้พฤติกรรมคนเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร
รวมทั้งพิจารณาว่าทำให้ความสามารถในการพึ่งตนเองมากขึ้นหรือน้อยลง
ด้านความมีเหตุมีผล คือ พิจารณาว่านโยบายนี้ได้มีการศึกษา
วางแผนอย่างรอบคอบเพียงใด ผลกระทบระยะสั้นและระยะยาวเป็นอย่างไร
สามารถบรรลุผลได้หรือไม่ ยั่งยืนหรือไม่
เครื่องมือสำคัญของความพอประมาณ และความมีเหตุมีผล ก็คือ
การวางแผนและวิเคราะห์โครงการตามกรอบของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ในการวางกรอบและกำหนดนโยบาย จะต้องมีพื้นฐานของความรู้และการมีคุณธรรม
หลักธรรมาภิบาล ที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วม และความโปร่งใส
ส่วนประเด็นด้านการมีภูมิคุ้มกัน คือ
การพิจารณาว่ามีความเสี่ยงใดบ้างที่ทำให้นโยบายไม่สามารถบรรลุผลตามที่ตั้งไว้ได้
มีการเตรียมที่จะรับความเสี่ยงหรือไม่
ในการมีภูมิคุ้มกันนี้สามารถทำได้ โดยมีแผนการบริหารความเสี่ยง
โดยมีการระบุความเสี่ยง ตัวอย่างความเสี่ยง ได้แก่
การเปลี่ยนแปลงอัตราการแลกเปลี่ยนทางการเงิน เทคโนโลยี การดำเนินงาน
เสี่ยงจากการทุจริต ฯลฯ โดยสรุปการประเมินความเสี่ยง
การวางกลยุทธ์จัดการความเสี่ยง และการติดตามประเมินผล
จึงเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันโดยการมีตาข่ายรองรับภัยพิบัติ


ปัจจุบันคงปฏิเสธไม่ได้เลยนะครับว่าสถานการณ์บ้านเมืองค่อนข้างเป็นที่น่าจับตามองในสภาวะที่สังคมไทยมีการเปลี่ยนแปลง
ไปอย่างมากเข้าสู่ ระบบทุนนิยม ที่ "เงินตรา"
มีความสำคัญนำหน้าจิตใจความรับรู้สิ่งที่ถูกผิด ศีลธรรม จริยธรรมถูกละเลย
เป็นเรื่องรองลงมาจนบางครั้งผมเองรู้สึกว่า "เงิน" สามารถซื้อ
ความเป็นมนุษย์ ความเป็นคนหรือซื้อศักดิ์ศรีความเป็นไทย
ไปแล้วสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นในสังคมไทย แทบทุกหย่อมหญ้า
ไม่ว่าในสังคมเมืองหรือชนบท ระบบทุนนิยมได้เริ่มสร้าง
ปัญหาสังคมต่างๆ ซึ่งทวีความรุนแรงมากขึ้น ทั้งปัญหาทางเศรษฐกิจ สังคม
ความยากจน ความเป็นอยู่ของประชาชน
ตลอดจนถึงปัญหาอาชญากรรมการรับรู้ข่าวสารต่างๆ
ที่เกิดขึ้นในบ้านเมืองขณะนี้ถือเป็นสิ่งสำคัญยิ่งที่ประชาชนต้อง
คอยติดตามและใช้วิจารณญาณ คิดไตร่ตรองอย่างรอบคอบ ว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว "พ่อของแผ่นดิน"
พระองค์ทรงมีพระอัจฉริยภาพทรงมองการณ์ไกลเสมือนหนึ่งเล็งเห็น
เหตุการณ์ล่วงหน้า ที่อาจจะเกิดขึ้นกับผืนแผ่นดินไทย พระองค์ท่าน
ได้พระราชทานปรัชญา "เศรษฐกิจพอเพียง"
เป็นแนวทางในการพัฒนาประเทศมาเป็นเวลานานแล้วและดูเหมือนว่าในสถานการณ์ปัจจุบันปัญหาต่างๆจะไม่เกิดขึ้นกับ
ประเทศไทย ถ้าแนวทาง เศรษฐกิจพอเพียงนี้ไม่ถูกละเลย
และเป็นที่ยึดถือปฏิบัติ อยู่ในจิตสำนึกของพสกนิกร
ชาวไทย และที่สำคัญคือผู้ที่ทำหน้าที่เป็นผู้นำประเทศ และดูแลความสงบสุข
เรียบร้อยในบ้านเมือง
โอกาสนี้ผมจะขออัญเชิญ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
มาเผยแพร่ให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาครับโดยปรัชญานี้มีเนื้อหาสาระดังนี้ครับ
"เศรษฐกิจพอเพียงเป็นปรัชญาชี้ถึงแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ
ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชนถึงระดับรัฐ
ทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศ
ให้ดำเนินไปในทางสายกลางโดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจ
เพื่อให้ก้าวทันต่อยุคโลกาภิวัตน์
ความพอเพียงหมายถึงความพอประมาณความมีเหตุผลรวมถึงความจำเป็นที่จะต้องมีระบบ
ภูมิคุ้มกันในตัวดีพอสมควร ต่อการมีผลกระทบใดๆ
อันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน

ทั้งนี้จะต้องอาศัยความรอบรู้ ความรอบคอบ
และความระมัดระวังอย่างยิ่งในการนำวิชาต่างๆมาใช้ในการวางแผน
และดำเนินการทุกขั้นตอน และ
ขณะเดียวกันจะต้องเสริมสร้างพื้นฐานจิตใจของคนในชาติ
โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ของรัฐ นักทฤษฎี และ นักธุรกิจในทุกระดับ
ให้มีสำนึกในคุณธรรม ความซื่อสัตย์สุจริตและให้มีความรอบรู้ที่เหมาะสม
ดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร
มีสติปัญญาและความรอบคอบเพื่อให้สมดุลและพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลง
อย่างรวดเร็วและกว้างขวางทั้งด้านวัตถุ สังคมสิ่งแวดล้อม
และวัฒนธรรมจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี"
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ จึงประกอบหลักการหลักวิชาการ
และหลักธรรมหลายประการ อาทิ

(๑) เป็นปรัชญาแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ
ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชน
จนถึงระดับรัฐ
(๒) เป็นปรัชญาในการพัฒนาและบริหารประเทศให้ดำเนินไปในทางสายกลาง
(๓) จะช่วยพัฒนาเศรษฐกิจให้ก้าวทันโลกยุคโลกาภิวัตน เพื่อให้สมดุล
และพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลงอย่าง
รวดเร็ว กว้างขวางทั้งด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม
จากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี
(๔) ความพอเพียง หมายถึงความพอประมาณ
ความมีเหตุผลรวมถึงความจำเป็นที่จะต้องมีระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอ
สมควรต่อ การมีผลกระทบใดๆ อันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน
(๕) จะต้องอาศัยความรอบรู้ ความรอบคอบ และความระมัดระวัง
อย่างยิ่งในการนำวิชาการต่างๆมาใช้ในการวางแผน
และดำเนินการ ทุกขั้นตอน
(๖) จะต้องเสริมสร้างพื้นฐานจิตใจของคนในชาติ โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ของรัฐ
นักทฤษฎี และนักธุรกิจในทุกระดับ
ให้มีสำนึกในคุณธรรม
ความซื่อสัตย์สุจริตและให้มีความรอบรู้ที่เหมาะสม
ดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร
มีสติปัญญาและความรอบคอบ
หากจะทำให้เข้าใจง่าย ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงนั้น มีหลักพิจารณาอยู่ 5
ส่วน หรือ เพื่อง่ายต่อการจดจำ และนำไปปฏิบัติ
อาจเรียกว่า 3 ลักษณะ 2 เงื่อนไข ก็ได้
องค์ประกอบด้านลักษณะ ความพอเพียงต้องประกอบด้วย 3 ลักษณะ ดังนี้
• ความพอประมาณ
หมายถึง ความพอดีที่ไม่น้อยเกินไปและไม่มากเกินไปโดยไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น
เช่นการผลิตและการบริโภคที่อยู่ในระดับพอประมาณ อาจกล่าวอีกนัยหนึ่ง
คือการยึดตนอยู่บนทางสายกลางก็เป็นได้
• ความมีเหตุผล
หมายถึง การตัดสินใจเกี่ยวกับระดับของความพอเพียงนั้น
จะต้องเป็นไปอย่างมีเหตุผลโดยพิจารณาจากเหตุปัจจัย
ที่เกี่ยวข้องตลอดจนคำนึงถึงผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการกระทำนั้น ๆ อย่างรอบคอบ
• การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว
หมายถึง การเตรียมตัวให้พร้อมรับผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ
ที่จะเกิดขึ้นโดยคำนึงถึง
ความเป็นไปได้ของสถานการณ์ ต่าง ๆ
ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตทั้งใกล้และไกล คือการ
เตรียมพร้อมรับมือกับการแก้ปัญหาต่างๆที่อาจเกิดขึ้น
องค์ประกอบด้าน เงื่อนไข ความพอเพียงต้องอาศัย 2 เงื่อนไข ดังนี้
• เงื่อนไขความรู้
ประกอบด้วย ความรอบรู้เกี่ยวกับวิชาการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน
ความรอบคอบที่จะนำความรู้เหล่านั้น
มาพิจารณาให้เชื่อมโยงกัน เพื่อประกอบการวางแผน และความระมัดระวังในขั้นปฏิบัติ
• เงื่อนไขคุณธรรม
ที่จะต้องเสริมสร้างประกอบด้วย มีความตระหนักในคุณธรรม
มีความซื่อสัตย์สุจริตและมีความอดทน มีความเพียร
ใช้สติปัญญาในการดำเนินชีวิต
เศรษฐกิจพอเพียงกับ เกษตร ทฤษฎีใหม่ และ ประสานความมั่นคงเศรษฐกิจ
เศรษฐกิจพอเพียงและแนวทางปฏิบัติของ ทฤษฎีใหม่
เป็นแนวทางในการพัฒนาที่นำไปสู่ความสามารถในการพึ่งตนเอง
ในระดับต่าง ๆ อย่างเป็นขั้นตอน
โดยลดความเสี่ยงเกี่ยวกับความผันแปรของธรรมชาติ
หรือการเปลี่ยนแปลงจากปัจจัยต่าง ๆ
โดยอาศัยความพอประมาณและความมีเหตุผล การสร้างภูมิคุ้มกันที่ดี มีความรู้
ความเพียรและความอดทน สติและปัญญา
การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และความสามัคคี
เศรษฐกิจพอเพียงมีความหมายกว้างกว่าทฤษฎีใหม่โดยที่เศรษฐกิจพอเพียงเป็นกรอบแนวคิดที่ชี้บอกหลักการ
และแนวทางปฏิบัติของทฤษฎีใหม่ในขณะที่
แนวพระราชดำริเกี่ยวกับทฤษฎีใหม่หรือเกษตรทฤษฎีใหม่
ซึ่งเป็นแนวทางการพัฒนาภาคเกษตรอย่างเป็นขั้นตอนนั้น
เป็นตัวอย่างการใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงในทางปฏิบัติ
ที่เป็นรูปธรรมเฉพาะในพื้นที่ที่เหมาะสม ทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ
อาจเปรียบเทียบกับหลักเศรษฐกิจพอเพียง
ซึ่งมีอยู่ 2 แบบ คือ แบบพื้นฐานกับแบบก้าวหน้า ได้ดังนี้
ทฤษฎีใหม่แบบพื้นฐาน
ความพอเพียงในระดับบุคคลและครอบครัวโดยเฉพาะเกษตรกร เป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน
เทียบได้กับทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 1
ที่มุ่งแก้ปัญหาของเกษตรกรที่อยู่ห่างไกลแหล่งน้ำ
ต้องพึ่งน้ำฝนและประสบความเสี่ยง
จากการที่น้ำไม่พอเพียง แม้กระทั่งสำหรับการปลูกข้าวเพื่อบริโภค และมีข้อสมมติว่า
มีที่ดินพอเพียงในการขุดบ่อเพื่อแก้ปัญหาในเรื่องดังกล่าวจากการแก้ปัญหาความเสี่ยงเรื่องน้ำ
จะทำให้เกษตรกรสามารถมีข้าวเพื่อการบริโภคยังชีพในระดับหนึ่งได้
และใช้ที่ดินส่วนอื่น ๆ สนองความต้องการพื้นฐาน
ของครอบครัว รวมทั้งขายในส่วนที่เหลือเพื่อมีรายได้ที่จะใช้เป็นค่าใช้จ่ายอื่น
ๆ ที่ไม่สามารถผลิตเองได้
ทั้งหมดนี้เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันในตัวให้เกิดขึ้นในระดับครอบครัว
อย่างไรก็ตาม แม้กระทั่ง ในทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 1
ก็จำเป็นที่เกษตรกรจะต้องได้รับความช่วยเหลือจากชุมชนราชการ มูลนิธิ
และภาคเอกชน ตามความเหมาะสม
ทฤษฎีใหม่แบบก้าวหน้า
ความพอเพียงในระดับชุมชนและระดับองค์กรเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า
ซึ่งครอบคลุมทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 2
เป็นเรื่องของการสนับสนุนให้เกษตรกรรวมพลังกันในรูปกลุ่มหรือสหกรณ์
หรือการที่ธุรกิจต่าง ๆ รวมตัวกัน
ในลักษณะเครือข่ายวิสาหกิจ กล่าวคือ เมื่อสมาชิกในแต่ละครอบครัวหรือองค์กรต่าง ๆ
มีความพอเพียงขั้นพื้นฐานเป็นเบื้องต้นแล้วก็จะรวมกลุ่มกันเพื่อร่วมมือกันสร้างประโยชน์ให้แก่กลุ่มและส่วนรวม
บนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนกัน
การแบ่งปันช่วยเหลือซึ่งกันและกันตามกำลังและความสามารถของตนซึ่งจะสามารถทำให้
ชุมชนโดยรวมหรือเครือข่ายวิสาหกิจนั้น ๆ
เกิดความพอเพียงในวิถีปฏิบัติอย่างแท้จริง ความพอเพียงในระดับประเทศ
เป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ซึ่งครอบคลุมทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 3
ซึ่งส่งเสริมให้ชุมชนหรือเครือข่ายวิสาหกิจสร้างความร่วมมือกับองค์กรอื่น
ๆ ในประเทศ เช่น บริษัทขนาดใหญ่
ธนาคาร สถาบันวิจัย เป็นต้น
การสร้างเครือข่ายความร่วมมือในลักษณะเช่นนี้จะเป็นประโยชน์ในการสืบทอดภูมิปัญญา
แลกเปลี่ยนความรู้ เทคโนโลยี และบทเรียนจากการพัฒนา หรือร่วมมือกันพัฒนา
ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง
ทำให้ประเทศอันเป็นสังคมใหญ่อันประกอบด้วยชุมชน องค์กร และธุรกิจต่าง ๆ
ที่ดำเนินชีวิตอย่างพอเพียงกลายเป็นเครือข่ายชุมชนพอเพียงที่เชื่อมโยงกันด้วยหลัก
ไม่เบียดเบียน แบ่งปัน
และช่วยเหลือซึ่งกันและกันได้ในที่สุด

จากการยึด หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวทางปฏิบัตินั้น
คาดว่าผลที่จะได้รับจากการประยุกต์ใช้คือ
การพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงในทุกด้าน
ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม
ความรู้และเทคโนโลยี
จะเห็นได้ว่าหากประชาชนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชน
จนถึงระดับรัฐ ยึดถือปรัชญานี้เป็นแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตน
มีสำนึกในคุณธรรม มีความซื่อสัตย์สุจริตและมีความรอบรู้ที่เหมาะสม
ดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร มีสติปัญญาและความรอบคอบ
ประเทศไทยจะสงบสุข ร่มเย็นยืนหยัดอยู่ได้ด้วย
ความสามารถ ความร่วมมือร่วมใจของคนไทยทุกคน

สุดท้ายนี้ผมขออัญเชิญ "พระบรมราโชวาท" พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ที่พระราชทานแก่นิสิตที่สำเร็จการศึกษาจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ ๑๒
กรกฎาคม ๒๔๙๙ ความว่า

"การที่จะประกอบกิจการใดๆ ให้เจริญเป็นผลดีนั้น
ย่อมต้องอาศัยความอุตสาหะพากเพียร และความซื่อสัตย์ สุจริต
เป็นรากฐานสำคัญ ประกอบกับจะต้องเป็นผู้มีจิตเมตตากรุณา
ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และพร้อมที่จะบำเพ็ญประโยชน์
ให้เกิดแก่ส่วนรวมตามโอกาสอีกด้วย"
•

36 แผนที่ ชีวิตของพ่อ

36 แผนที่ ชีวิตของพ่อ
พระบรมราโชวาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
1. ขอบคุณข้าวทุกเม็ด น้ำทุกหยด อาหารทุกจานอย่างจริงใจ
2. อย่าสวดมนต์เพื่อขอสิ่งใด นอกจาก "ปัญญา" และ "ความกล้าหาญ"
3. "เพื่อนใหม่" คือของขวัญที่ให้กับตัวเอง ส่วน "เพื่อนเก่า"/ "มิตร"
คืออัญมณีที่นับวันจะเพิ่มคุณค่า
4. อ่านหนังสือ ธรรมะ ปีละเล่ม
5. ปฏิบัติต่อคนอื่นเช่นเดียวกับที่ต้องการให้ผู้อื่นปฏิบัติต่อเรา
6. พูดคำว่า "ขอบคุณ" ให้มากๆ
7. รักษา "ความลับ" ให้เป็น
8. ประเมินคุณค่าของการให้ "อภัย" ให้สูง
9. ฟังให้มากแล้วจะได้คู่สนทนาที่ดี
10. ยอมรับความผิดพลาดของตัวเอง หากมีใครตำหนิ และรู้แก่ใจว่า เป็นจริง
11. หากล้มลง จงอย่ากลัวกับการลุกขึ้นใหม่
12. เมื่อเผชิญหน้ากับงานหนักคิดเสมอว่า เป็นไปไม่ได้ที่จะล้มเหลว
13. อย่าถกเถียงธุรกิจภายในลิฟต์
14. ใช้บัตรเครดิตเพื่อความสะดวก อย่าใช้เพื่อก่อหนี้สิน
15. อย่าหยิ่งหากจะกลว่าวว่า "ขอโทษ"
16. อย่าอายหากจะบอกใครว่า "ไม่รู้"
17. ระยะทางนับพันกิโลเมตร แน่นอนมันไม่ราบรื่นตลอดทาง
18. เมื่อไม่มีใครเกิดมาแล้ววิ่งได้ จึงควรทำสิ่งต่างๆอย่างค่อยเป็นค่อยไป
19. การประหยัดเป็นบ่อเกิดแห่งความร่ำรวย เป็นต้นทางแห่งความไม่ประมาท
20. คนไม่รักเงิน คือคนไม่รักชีวิต ไม่รักอนาคต
21. ยามทะเลาะกัน ผู้ที่เงียบก่อนคือผู้ที่มีการอบรมสั่งสอนที่ดี
22. ชีวิตนี้ฉันไม่เคยได้ทำงานเลยสักวัน ทุกวันเป็นวันสนุกหมด
23. จงใช้จุดแข็ง อย่าเอาชนะจุดอ่อน
24. เป็นหน้าที่ของเราที่จะพูดให้คนอื่นเข้าใจ
ไม่ใช่หน้าที่ของคนอื่นที่จะทำความเข้าใจในสิ่งที่เราพูด
25. เหรียญเดียวมี 2 หน้า ความสำเร็จ กับ ล้มเหลว
26. อย่าตามใจตัวเอง เรื่องยุ่งๆเกิดขึ้นล้วนตามใจตัวเองทั้งสิ้น
27. ฟันร่วงเพราะมันแข็ง ส่วนลิ้นยังอยู่เพราะมันอ่อน
28. อย่าดึงต้นกล้าให้โตไวๆ (อย่าใจร้อน)
29. ระลึกถึงความตายวันละ 3 ครั้ง ชีวิตจะมีสุข มีอภัย มีให้
30. ถ้าติดกระดุมเม็ดแรกผิด กระดุมเม็ดต่อๆไปก็ผิดหมด
31. ทุกชิ้นงานจะต้องกำหนดวันเวลาแล้วเสร็จ
32. จงเป็นน้ำครึ่งแก้วตลอดชีวิต เพื่อเรียนรู้เพิ่มเติมได้ตลอด
33. ดาวและเดือนที่อยู่สูงอยากได้ต้องปีน "บันไดสูง"
34. มนุษย์ทุกคนมีชิ้นงานมากมายในชีวิต จงทำชิ้นงานที่สำคัญที่สุดก่อนเสมอ
35. หนังสือเป็นศูนย์รวมปัญญาของโลก จงอ่านหนังสือเดือนละเล่ม
36. ระเบียบวินัย คือ คุณสมบัติที่สำคัญในการดำเนินชีวิต